fbpx
Wikipedia

Mos

Mosse is klein plante wat selde hoër as 10 cm groei. Mos groei gewoonlik in digte trosse of matte in klam plekke of in skaduwee. Dit groei op bome, rotse, vrot hout en grond. Veenmosse versamel in neerslae wat verskeie honderd meter dik kan wees. Bryophyta, of mosplante, kom in die meeste landhabitatte voor en kan soms die dominante plantvorm wees. Moskolonies is belangrike elemente van talle ekostelsels, van die toendra tot die tropiese reënwoud. Mosse help om gronderosie te bekamp, water en voedingstowwe op te vang, verskaf beskutting vir mikrofauna en dien as kwekerye vir saailinge.

Mos
"Muscinae" uit Ernst Haeckel se Artforms of Nature, 1904
Wetenskaplike klassifikasie
Koninkryk:
Divisie:
Bryophyta
Klasse

Mosse het nie blomme of wortels nie en hulle eenvoudige blare bedek dun, draadagtige stingels. Met tye produseer mosse spoorkapsules wat as snawelvormige kapsules kan verskyn wat deur dun stingels omhoog gehou word.

Naas blomplante en varings is mosse die mees diverse plantegroep met meer as 10 000 spesies in 700 genera.

Inhoud

Mosse en varings op 'n boom in die Noordweste van die VSA.

Botanies gesproke is mosse briofiete, of nievaatplante. Hulle kan onderskei word van die oënskynlik soortgelyke lewermosse (Marchantiophyta of Hepaticae) en horingblad deur hulle meersellige risoïede. Ander verskille is nie universeel vir alle mosse en alle lewermosse nie, maar die teenwoordigheid van duidelik onderskeibare "stingels" en "blare", die gebrek aan diep gelobte of gesegmenteerde blare en die gebrek aan blare wat in drie range gerangskik is, dui almal aan dat 'n plant 'n mos is.

Die divisie Bryophyta het voorheen nie net mosse ingesluit nie, maar ook lewermosse en horingblad. Die ander twee briofietgroepe word nou baie keer in hulle eie divisies, Hepatophyta en Anthocerophyta, geplaas.

Behalwe daarvoor dat hulle 'n vaatstelsel ontbreek, het hulle 'n gametofiet-dominante lewensiklus, dit wil sê die plant se selle is haploïdies (enkelkernig) vir die grootste deel van hulle lewensiklus. Sporofiete (die diploïedliggaam) is van korte duur en is afhanklik van die gametofiet. Dit is in teenstelling met die patroon wat deur meeste "hoër" plante en deur meeste diere gevolg word. In vaatplante word haploïedgenerasies byvoorbeeld deur die stuifmeel en die saadknoppie verteenwoordig, terwyl diploïedgenerasies deur die alombekende blomplant verteenwoordig word.

Mosse is 'n plantegroep wat 'n belangrike deel vorm van die huidige kennis aangaande die ewolusie van lewe, in sy oorskakeling van water na land. Die groen blaaragtige uitloopsels (gametofiete) behou sommige van die eienskappe van die groenalg-voorouers, maar die naaldagtige uitloopsels wat spore produseer vertoon deurslaggewende vernuwings vir lewe buite water, soos huidmondjies, 'n eenvoudige string geleidende selle en spore wat in 'n enkele apikale kapsule (sporangium) geproduseer en deur die lug versprei word.

Lewensiklus van 'n tipiese Mos (Polytrichum commune).

Die meeste plantsoorte het 'n dubbele chromosoomgedeelte in hulle selle (diploïed, m.a.w. elke chromosoom het 'n ooreenstemmende chromosoon wat dieselfde genetiese inligting bevat) terwyl mosse (en ander briofiete) slegs 'n enkele stel chromosome het (haploïed, d.w.s. elke chromosoom in 'n sel is uniek). Daar is tydperke in die moslewensiklus wanneer hulle 'n volle gepaarde stel chromosome het, maar dit is slegs tydens die sporofietstadium.

Die lewe van 'n mos begin met 'n haploïed spoor, wat ontkiem om 'n protonema te produseer, wat óf 'n massa filamente óf talloïed (plat en tallusagtig) is. Dit is 'n oorgangstadium in die lewe van 'n mos. Uit die protonema groei die gametofoor ("gamete-draer") wat differensieer in stingels en blare ('microphylls'). Van die punte van die stingels of stamme ontwikkel die geslagsorgane van die mosse. Die vroulike organe staan bekend as archegonia (enkelvoud archegonium) en word beskerm deur 'n groep aangepaste blare wat as die perichaetum (meervoud perichaeta) bekend staan. Die archegonia het nekke genaamd venters waarin die manlike sperm afswem. Die manlike orgaan staan as antheridia (enkelvoud antheridium) bekend en word toegevou deur aangepaste blare genaamd perigonium (meervoud perigonia).

Mosse kan óf tweehuisig (vergelyk met tweehuisigheid in saadplante) óf eenhuisig wees. In tweehuisige mosse word beide manlike en vroulike geslagsorgane op verskillende gametofietplante gedra. In eenhuisige mosse word dit op dieselfde plante gedra. In die teenwoordigheid van water swem sperm van die antheridia tot by die archegonia, waarna bevrugting plaasvind. Dít lei tot die produksie van 'n diploïedsporofiet. Die sperm van mosse is twee-geseldraend, met ander woorde hulle het twee sweephaarselle wat aandrywing ondersteun. Sonder water kan bevrugting nie plaasvind nie. Na bevrugting druk die onvolwasse sporofiet deur die argegoniale buik. Dit neem omtrent 'n kwart tot 'n halwe jaar vir die sporofiet om volwasse te word. Die sporofietliggaam bestaan uit 'n lang steel, genaamd 'n seta, en 'n kapsule met 'n kappie wat die operkulum of sluitklep genoem word. Die kapsule en operkulum word op hulle beurt weer deur 'n haploïed calyptra-skede omvou wat die oorblyfsel van die archegoniale venter is. Die calyptra val gewoonlik af wanneer die kapsule ryp is. Binne die kapsule ondergaan spoorproduserende selle meiose om haploïde spore te vervaardig, waarna die siklus weer kan begin. Die mond van die kapsule word gewoonlik omring deur 'n stel tande genaamd die peristoom. Dit kan in sommige mosse afwesig wees.

In sommige mosse word groen vegetatiewe strukture genaamd gemmas op die blare of stingels vervaardig. Die strukture kan afbreek en nuwe plante vorm sonder dat dit nodig is om deur 'n bevrugtingsiklus te gaan. Dit is 'n geslaglose voortplantingsvermoë.

Drie verskillende soorte mosse om 'n boomstam.
Mier op 'n mosheuwel.

Mos is tradioneel saam met lewermos en horingblad in die afdeling Bryophyta (briofiete) gegroepeer, waarbinne mosse die klas Musci verteenwoordig het. Die groep is egter parafilities en die neiging is tans om hulle te skei. In so 'n stelsel verwys die afdeling Bryophyta spesifiek na die mosse. Dit lyk of hulle die naaste lewendige familie van die vaatplante is.

Die mosse word verdeel in agt klasse:

Andreaeopsida word onderskei deur die biseriate (twee rye selle) rhisoïde, multiseriate (baie rye selle) protonema en sporangium wat lengtegewys verdeel. Meeste mosse het kapsules wat bo oopmaak.

Die Sphagnopsida, die veenmosse, bestaan uit die enkele genus Sphagnum. Dié vorm uitgebreide suur veenlande of veenmoerasse. Die blare van Sphagnum het groot dooie selle wat afwissel met lewendige fotosintetiese selle. Die dooie selle help om water te berg. Behalwe vir die kenmerk stel die unieke vertakking, thallose (plat en uitgerek) protonema, en ontploffende sporangium dit apart van ander mosse.

Polytrichopsida het blare met lamellas: flappe op die blare is wat soos die vinne van 'n koelvin lyk. Dit help om vogtigheid te bewaar. Hulle verskil ook van ander mosse wat betref ander details van hulle anatomie en ontwikkeling.

Die Tetraphidopsida is uniek in die sin dat, soos hulle naam aandui, dit slegs vier groot peristome tande om die opening van die kapsule het.

Meeste (>95%) mosse behoort tot die Bryopsida.

Mos wat in die beskutting van die groeiringe van 'n stomp groei.
Mos op 'n rots.

Mosse word hoofsaaklik in vogtige plekke met lae ligvlakke in baie gebiede in die wêreld aangetref. Mosse is volop in beboste gebiede en op die rante van strome. 'n Paar spesies is geheel en al akwaties, soos Fontinalis antipyretica, en ander soos Sphagnum spp word in moerasse, veenlande en baie stadig bewegende waterweë aangetref. Sulke akwatiese of semi-akwatiese mosse kan baie langer wees as die normale lengtes van mosse wat op droë grond aangetref word. Individuele plante van 20 - 30 cm lank is byvoorbeeld algemeen in Sphagnum spesies. Mosse word ook in krake tussen plaveiklippe in klam stadstrate aangetref. Sommige tipes is baie goed tot stedelike omstandighede aangepas en word wêreldwyd in stede op mure en ander mensgemaakte voorwerpe aangetref. Van die spesies is self bestand teen moderne stedelike probleme soos suurreën.

Waar ook al hulle voorkom benodig mosse vog om te oorleef as gevolg van die klein grootte en dunheid van die weefsel, gebrek aan opperhuid (wasagtige bedekking wat waterverlies verhoed), en die vereiste vir water om bevrugting te bewerkstellig. Party mosse kan uitdroging oorleef en ná 'n paar ure van rehidrasie weer lewendig word.

In suidelike breedtegrade sal die suidelike kante van bome meer mos ophê as elders. Daar word algemeen aanvaar dat dít gebeur as gevolg van die gebrek aan voldoende watervoorsiening vir voortplanting aan die kant van bome waar die son meer skyn. Noord van die ewenaar is die omgekeerde die geval. In digte bosse, waar sonlig nie deurdring nie, groei mosse ewe goed rég rondom 'n boomstam.

Japannese mostuin naby Kyoto.
Jong sporofiet van die common hair cap moss (Polytrichum commune).

Mos word soms as 'n onkruid in grasperke beskou, maar dit word doelbewus in Japannese tuinbou aangemoedig om te groei onder estetiese beginsels. In baie ou tempeltuine vorm mos 'n tapyt in 'n woudtoneel. Een van die beste voorbeelde is die mostuin by Saiho-ji in Kyoto met 120 verskillende soorte mos wat onder die welige bome floreer. Daar word geglo dat mos 'n gevoel van kalmte, ouderdom en stilte aan 'n tuin bring.

Reëls vir die verbouing van mos is nie algemeen gevestig nie. Mosversamelings is baie keer begin deur wilde monsters oor te plant. Dit kan egter baie moeilik wees om sommige spesies weg van hulle natuurlike habitat te onderhou (met die unieke kombinasie van lig, vogtigheid, beskutting van die wind, ensovoorts).

Die groei van mos van spore is selfs meer uitdagend. Mosspore reën voortdurend op blootgestelde oppervlaktes neer – die oppervlaktes wat geskik is vir sekere mosspesies sal tipies binne 'n paar jaar van blootstelling aan wind en reën deur daardie mos gekoloniseer word. Materiale wat poreus is en vog behou, soos baksteen, hout, en sekere growwe betonmengsels is mosgunstig. Oppervlaktes kan ook met suur stowwe, insluitend karringmelk, jogurt, urine, en versigtig fyn gemaakte mos, water en egte heide-kompos voorberei word.

'n Verbygaande gier in die laat 19de eeu het gelei tot die vestiging van mosserye in baie Engelse en Amerikaanse tuine. Die mossery is gewoonlik uit belatte hout gebou met 'n plat dak, oop aan die noorde kant (om skadu te bewaar). Mosvoorbeelde is in die krake tussen die houtlatte geïnstalleer. Die hele mossery is dan gereeld natgemaak om groei te handaaf.

Daar is 'n aansienlike mark vir die versameling van wilde mos. Die gebruik van ongeskende mos is hoofsaaklik in die bloemistehandel, kerskranse en ander tuisversiering. Vergane mos in die genus Sphagnum is ook die hoofkomponent van veen, wat ontgin word beide as 'n grond bymiddel en vir gebruik in die rook van mout in die vervaardiging van Skotse whisky. Daar is toenemende kommer in dele van die wêreld waar die handel aan die groei is dat beduidende omgewingskade deur die aktiwiteite van kommersiële mosoesers aangerig kan word. In Ierland en die Verenigde Koninkryk loop veenlande die gevaar om te verdwyn. Dit neem tot 25 jaar vir 'n veenland wat geoes is om te herstel. In Skotland is veenmos selfs al deur dwelmhandel en ander georganiseerde misdaadbendes versamel vir verkoop aan tuinsentrums met ernstige gevolge vir natuurgebiede in Skotland.

In die Tweede Wêreldoorlog is mos as 'n soort pleister gebruik vir soldate se wonde. Sommige vroeë mense het dit ook as babadoeke gebruik as gevolg van die hoë absorbsievermoë.

In die plattelandse dele van die Verenigde Koninkryk is Fontinalis antipyretica tradisioneel gebruik om brande te blus aangesien dit in groot hoeveelhede in stadigbewegende riviere aangetref kan word en die mos groot volumes water kon bevat wat met die uitdoof van vlamme gehelp het.

Mosse en lewermosse is goeie aanduiders van ekologiese toestande. Sekere watermosse is by voorbeeld goeie merkers vir kalsium en ander voedingstowwe in water. Sommige biofriete groei slegs in spesifieke pH bande en kan dus as 'n meting van grond se pH-waarde gebruik word. Sommige mosse dui weer op die teenwoordigheid van spesifieke minerale. Merceya Mielichhoferia elongata en M. mielichhoferia staan byvoorbeeld as kopermosse bekend omdat hulle in koperryke grond groei. Verder is mosse goeie aanduiders van suurreën en lugbesoedling aangesien hulle meer sensitief daarvoor is as vaatplante.

  1. 27 Augustus 2008 op Wayback Machine:, 30 September 2007 op Wayback Machine, besoek op 4 Augustus 2007
  2. 17 Mei 2006 op Wayback Machine:, 6 Februarie 2013 op Wayback Machine, besoek op 4 Augustus 2007
  3. Efrain De Luna, Angela E. Newton en Brent D. Mishler: , , besoek op 4 Augustus 2007
  4. , , besoek op 4 Augustus 2007
  5. 6 Augustus 2007 op Wayback Machine 12 Julie 2007 op Wayback Machine, 24 Augustus 2007 op Wayback Machine, besoek op 4 Augustus 2007
  6. Tomas Hallingbäck and N. G. Hodgetts, Mosses, Liverworts, and Hornworts: Status Survey and Conservation Action Plan for Bryophytes, Published 2000, The World Conservation Union (IUCN), ISBN 2-8317-0466-9
  7. , , besoek op 4 Augustus 2007
  8. Shercoda G. Smaw and Raymond L. Petersen, , Effects of Simulated Rain and Cement Amendments on Protonematal Growth of the Urban Moss, Bryum capillare, in Culture], besoek op 5 Augustus 2007
  9. The Yamasa Institute Japan Travel Guide – Saiho-ji, besoek op 6 Mei 2006
  10. Sierra Club: . Besoek op 6 Mei 2006.
  11. The Scotsman . Besoek op 6 Mei 2006
  12. D K Saxena and Harinder , RESONANCE, 2004, Afgelaai op 5 Augustus 2007
Wikimedia Commons bevat media in verband met Bryophyta.

Mos
lees, ander, taal, wysig, aangestuur, vanaf, bryophyta, klein, plante, selde, hoër, groei, groei, gewoonlik, digte, trosse, matte, klam, plekke, skaduwee, groei, bome, rotse, vrot, hout, grond, veenmosse, versamel, neerslae, verskeie, honderd, meter, wees, bry. Mos Lees in 039 n ander taal Hou dop Wysig Aangestuur vanaf Bryophyta Mosse is klein plante wat selde hoer as 10 cm groei Mos groei gewoonlik in digte trosse of matte in klam plekke of in skaduwee Dit groei op bome rotse vrot hout en grond Veenmosse versamel in neerslae wat verskeie honderd meter dik kan wees 1 Bryophyta of mosplante kom in die meeste landhabitatte voor en kan soms die dominante plantvorm wees 2 Moskolonies is belangrike elemente van talle ekostelsels van die toendra tot die tropiese reenwoud Mosse help om gronderosie te bekamp water en voedingstowwe op te vang verskaf beskutting vir mikrofauna en dien as kwekerye vir saailinge 3 Mos Muscinae uit Ernst Haeckel se Artforms of Nature 1904Wetenskaplike klassifikasieKoninkryk PlantaeDivisie BryophytaKlasseTakakiopsida Sphagnopsida Andreaeopsida Andreaeobryopsida Oedipodiopsida Polytrichopsida Tetraphidopsida Bryopsida Mosse het nie blomme of wortels nie en hulle eenvoudige blare bedek dun draadagtige stingels Met tye produseer mosse spoorkapsules wat as snawelvormige kapsules kan verskyn wat deur dun stingels omhoog gehou word Naas blomplante en varings is mosse die mees diverse plantegroep met meer as 10 000 spesies in 700 genera 4 Inhoud 1 Oorsig 2 Lewensiklus 3 Klassifikasie van mosse 4 Habitat 5 Verbouing 6 Gebruike van mosse 7 Sien ook 8 Verwysings 9 Eksterne skakelsOorsig Wysig Mosse en varings op n boom in die Noordweste van die VSA Botanies gesproke is mosse briofiete of nievaatplante Hulle kan onderskei word van die oenskynlik soortgelyke lewermosse Marchantiophyta of Hepaticae en horingblad deur hulle meersellige risoiede 5 Ander verskille is nie universeel vir alle mosse en alle lewermosse nie maar die teenwoordigheid van duidelik onderskeibare stingels en blare die gebrek aan diep gelobte of gesegmenteerde blare en die gebrek aan blare wat in drie range gerangskik is dui almal aan dat n plant n mos is Die divisie Bryophyta het voorheen nie net mosse ingesluit nie maar ook lewermosse en horingblad Die ander twee briofietgroepe word nou baie keer in hulle eie divisies Hepatophyta en Anthocerophyta geplaas 6 7 Behalwe daarvoor dat hulle n vaatstelsel ontbreek het hulle n gametofiet dominante lewensiklus dit wil se die plant se selle is haploidies enkelkernig vir die grootste deel van hulle lewensiklus Sporofiete die diploiedliggaam is van korte duur en is afhanklik van die gametofiet Dit is in teenstelling met die patroon wat deur meeste hoer plante en deur meeste diere gevolg word In vaatplante word haploiedgenerasies byvoorbeeld deur die stuifmeel en die saadknoppie verteenwoordig terwyl diploiedgenerasies deur die alombekende blomplant verteenwoordig word Mosse is n plantegroep wat n belangrike deel vorm van die huidige kennis aangaande die ewolusie van lewe in sy oorskakeling van water na land Die groen blaaragtige uitloopsels gametofiete behou sommige van die eienskappe van die groenalg voorouers maar die naaldagtige uitloopsels wat spore produseer vertoon deurslaggewende vernuwings vir lewe buite water soos huidmondjies n eenvoudige string geleidende selle en spore wat in n enkele apikale kapsule sporangium geproduseer en deur die lug versprei word 3 Lewensiklus Wysig Lewensiklus van n tipiese Mos Polytrichum commune Die meeste plantsoorte het n dubbele chromosoomgedeelte in hulle selle diploied m a w elke chromosoom het n ooreenstemmende chromosoon wat dieselfde genetiese inligting bevat terwyl mosse en ander briofiete slegs n enkele stel chromosome het haploied d w s elke chromosoom in n sel is uniek Daar is tydperke in die moslewensiklus wanneer hulle n volle gepaarde stel chromosome het maar dit is slegs tydens die sporofietstadium Die lewe van n mos begin met n haploied spoor wat ontkiem om n protonema te produseer wat of n massa filamente of talloied plat en tallusagtig is Dit is n oorgangstadium in die lewe van n mos Uit die protonema groei die gametofoor gamete draer wat differensieer in stingels en blare microphylls Van die punte van die stingels of stamme ontwikkel die geslagsorgane van die mosse Die vroulike organe staan bekend as archegonia enkelvoud archegonium en word beskerm deur n groep aangepaste blare wat as die perichaetum meervoud perichaeta bekend staan Die archegonia het nekke genaamd venters waarin die manlike sperm afswem Die manlike orgaan staan as antheridia enkelvoud antheridium bekend en word toegevou deur aangepaste blare genaamd perigonium meervoud perigonia Mosse kan of tweehuisig vergelyk met tweehuisigheid in saadplante of eenhuisig wees In tweehuisige mosse word beide manlike en vroulike geslagsorgane op verskillende gametofietplante gedra In eenhuisige mosse word dit op dieselfde plante gedra In die teenwoordigheid van water swem sperm van die antheridia tot by die archegonia waarna bevrugting plaasvind Dit lei tot die produksie van n diploiedsporofiet Die sperm van mosse is twee geseldraend met ander woorde hulle het twee sweephaarselle wat aandrywing ondersteun Sonder water kan bevrugting nie plaasvind nie Na bevrugting druk die onvolwasse sporofiet deur die argegoniale buik Dit neem omtrent n kwart tot n halwe jaar vir die sporofiet om volwasse te word Die sporofietliggaam bestaan uit n lang steel genaamd n seta en n kapsule met n kappie wat die operkulum of sluitklep genoem word Die kapsule en operkulum word op hulle beurt weer deur n haploied calyptra skede omvou wat die oorblyfsel van die archegoniale venter is Die calyptra val gewoonlik af wanneer die kapsule ryp is Binne die kapsule ondergaan spoorproduserende selle meiose om haploide spore te vervaardig waarna die siklus weer kan begin Die mond van die kapsule word gewoonlik omring deur n stel tande genaamd die peristoom Dit kan in sommige mosse afwesig wees In sommige mosse word groen vegetatiewe strukture genaamd gemmas op die blare of stingels vervaardig Die strukture kan afbreek en nuwe plante vorm sonder dat dit nodig is om deur n bevrugtingsiklus te gaan Dit is n geslaglose voortplantingsvermoe Klassifikasie van mosse Wysig Drie verskillende soorte mosse om n boomstam Mier op n mosheuwel Mos is tradioneel saam met lewermos en horingblad in die afdeling Bryophyta briofiete gegroepeer waarbinne mosse die klas Musci verteenwoordig het Die groep is egter parafilities en die neiging is tans om hulle te skei In so n stelsel verwys die afdeling Bryophyta spesifiek na die mosse Dit lyk of hulle die naaste lewendige familie van die vaatplante is Die mosse word verdeel in agt klasse Takakiopsida Sphagnopsida Andreaeopsida Andreaeobryopsida Oedipodiopsida Polytrichopsida Tetraphidopsida Bryopsida Andreaeopsida word onderskei deur die biseriate twee rye selle rhisoide multiseriate baie rye selle protonema en sporangium wat lengtegewys verdeel Meeste mosse het kapsules wat bo oopmaak Die Sphagnopsida die veenmosse bestaan uit die enkele genus Sphagnum Die vorm uitgebreide suur veenlande of veenmoerasse Die blare van Sphagnum het groot dooie selle wat afwissel met lewendige fotosintetiese selle Die dooie selle help om water te berg Behalwe vir die kenmerk stel die unieke vertakking thallose plat en uitgerek protonema en ontploffende sporangium dit apart van ander mosse Polytrichopsida het blare met lamellas flappe op die blare is wat soos die vinne van n koelvin lyk Dit help om vogtigheid te bewaar Hulle verskil ook van ander mosse wat betref ander details van hulle anatomie en ontwikkeling Die Tetraphidopsida is uniek in die sin dat soos hulle naam aandui dit slegs vier groot peristome tande om die opening van die kapsule het Meeste gt 95 mosse behoort tot die Bryopsida Habitat Wysig Mos wat in die beskutting van die groeiringe van n stomp groei Mos op n rots Mosse word hoofsaaklik in vogtige plekke met lae ligvlakke in baie gebiede in die wereld aangetref Mosse is volop in beboste gebiede en op die rante van strome n Paar spesies is geheel en al akwaties soos Fontinalis antipyretica en ander soos Sphagnum spp word in moerasse veenlande en baie stadig bewegende waterwee aangetref Sulke akwatiese of semi akwatiese mosse kan baie langer wees as die normale lengtes van mosse wat op droe grond aangetref word Individuele plante van 20 30 cm lank is byvoorbeeld algemeen in Sphagnum spesies Mosse word ook in krake tussen plaveiklippe in klam stadstrate aangetref Sommige tipes is baie goed tot stedelike omstandighede aangepas en word wereldwyd in stede op mure en ander mensgemaakte voorwerpe aangetref Van die spesies is self bestand teen moderne stedelike probleme soos suurreen 8 Waar ook al hulle voorkom benodig mosse vog om te oorleef as gevolg van die klein grootte en dunheid van die weefsel gebrek aan opperhuid wasagtige bedekking wat waterverlies verhoed en die vereiste vir water om bevrugting te bewerkstellig Party mosse kan uitdroging oorleef en na n paar ure van rehidrasie weer lewendig word In suidelike breedtegrade sal die suidelike kante van bome meer mos ophe as elders Daar word algemeen aanvaar dat dit gebeur as gevolg van die gebrek aan voldoende watervoorsiening vir voortplanting aan die kant van bome waar die son meer skyn Noord van die ewenaar is die omgekeerde die geval In digte bosse waar sonlig nie deurdring nie groei mosse ewe goed reg rondom n boomstam Verbouing Wysig Japannese mostuin naby Kyoto Jong sporofiet van die common hair cap moss Polytrichum commune Mos word soms as n onkruid in grasperke beskou maar dit word doelbewus in Japannese tuinbou aangemoedig om te groei onder estetiese beginsels In baie ou tempeltuine vorm mos n tapyt in n woudtoneel Een van die beste voorbeelde is die mostuin by Saiho ji in Kyoto met 120 verskillende soorte mos wat onder die welige bome floreer 9 Daar word geglo dat mos n gevoel van kalmte ouderdom en stilte aan n tuin bring Reels vir die verbouing van mos is nie algemeen gevestig nie Mosversamelings is baie keer begin deur wilde monsters oor te plant Dit kan egter baie moeilik wees om sommige spesies weg van hulle natuurlike habitat te onderhou met die unieke kombinasie van lig vogtigheid beskutting van die wind ensovoorts Die groei van mos van spore is selfs meer uitdagend Mosspore reen voortdurend op blootgestelde oppervlaktes neer die oppervlaktes wat geskik is vir sekere mosspesies sal tipies binne n paar jaar van blootstelling aan wind en reen deur daardie mos gekoloniseer word Materiale wat poreus is en vog behou soos baksteen hout en sekere growwe betonmengsels is mosgunstig Oppervlaktes kan ook met suur stowwe insluitend karringmelk jogurt urine en versigtig fyn gemaakte mos water en egte heide kompos voorberei word n Verbygaande gier in die laat 19de eeu het gelei tot die vestiging van mosserye in baie Engelse en Amerikaanse tuine Die mossery is gewoonlik uit belatte hout gebou met n plat dak oop aan die noorde kant om skadu te bewaar Mosvoorbeelde is in die krake tussen die houtlatte geinstalleer Die hele mossery is dan gereeld natgemaak om groei te handaaf Gebruike van mosse WysigDaar is n aansienlike mark vir die versameling van wilde mos Die gebruik van ongeskende mos is hoofsaaklik in die bloemistehandel kerskranse en ander tuisversiering Vergane mos in die genus Sphagnum is ook die hoofkomponent van veen wat ontgin word beide as n grond bymiddel en vir gebruik in die rook van mout in die vervaardiging van Skotse whisky Daar is toenemende kommer in dele van die wereld waar die handel aan die groei is dat beduidende omgewingskade deur die aktiwiteite van kommersiele mosoesers aangerig kan word In Ierland en die Verenigde Koninkryk loop veenlande die gevaar om te verdwyn Dit neem tot 25 jaar vir n veenland wat geoes is om te herstel 10 In Skotland is veenmos selfs al deur dwelmhandel en ander georganiseerde misdaadbendes versamel vir verkoop aan tuinsentrums met ernstige gevolge vir natuurgebiede in Skotland 11 In die Tweede Wereldoorlog is mos as n soort pleister gebruik vir soldate se wonde Sommige vroee mense het dit ook as babadoeke gebruik as gevolg van die hoe absorbsievermoe In die plattelandse dele van die Verenigde Koninkryk is Fontinalis antipyretica tradisioneel gebruik om brande te blus aangesien dit in groot hoeveelhede in stadigbewegende riviere aangetref kan word en die mos groot volumes water kon bevat wat met die uitdoof van vlamme gehelp het Mosse en lewermosse is goeie aanduiders van ekologiese toestande Sekere watermosse is by voorbeeld goeie merkers vir kalsium en ander voedingstowwe in water Sommige biofriete groei slegs in spesifieke pH bande en kan dus as n meting van grond se pH waarde gebruik word Sommige mosse dui weer op die teenwoordigheid van spesifieke minerale Merceya Mielichhoferia elongata en M mielichhoferia staan byvoorbeeld as kopermosse bekend omdat hulle in koperryke grond groei Verder is mosse goeie aanduiders van suurreen en lugbesoedling aangesien hulle meer sensitief daarvoor is as vaatplante 12 Sien ook WysigHoringblad afdeling Anthocerotophyta Lewermos afdeling Marchantiophyta ook Hepaticophyta genoem KorsmosVerwysings Wysig The Canadian Encyclopedia Geargiveer 27 Augustus 2008 op Wayback Machine Moss Geargiveer 30 September 2007 op Wayback Machine besoek op 4 Augustus 2007 The Ohio State University Geargiveer 17 Mei 2006 op Wayback Machine BRYOPHYTA Geargiveer 6 Februarie 2013 op Wayback Machine besoek op 4 Augustus 2007 3 0 3 1 Efrain De Luna Angela E Newton en Brent D Mishler The Tree of Life Web Project ToL Bryophyta Mosses besoek op 4 Augustus 2007 University of California Museum of Paleontology Introduction to the Bryophyta The Mosses besoek op 4 Augustus 2007 The University of the West Indies Geargiveer 6 Augustus 2007 op Wayback Machine Department of Biological and Chemical Sciences Cave Hill Campus Barbados Geargiveer 12 Julie 2007 op Wayback Machine THE BRYOPHYTES Geargiveer 24 Augustus 2007 op Wayback Machine besoek op 4 Augustus 2007 Tomas Hallingback and N G Hodgetts Mosses Liverworts and Hornworts Status Survey and Conservation Action Plan for Bryophytes Published 2000 The World Conservation Union IUCN ISBN 2 8317 0466 9 University of Hawai i BOTANY Botany 201 Lab Hepatophyta Anthocerophyta amp Bryophyta besoek op 4 Augustus 2007 Shercoda G Smaw and Raymond L Petersen The Bryologist http www bioone org perlserv request get document amp doi 10 1639 2F0007 2745 2005 108 5B0236 3AEOSRAC 5D2 0 CO 3B2 Effects of Simulated Rain and Cement Amendments on Protonematal Growth of the Urban Moss Bryum capillare in Culture besoek op 5 Augustus 2007 The Yamasa Institute 1 Japan Travel Guide Saiho ji besoek op 6 Mei 2006 Sierra Club Gather no moss peat moss and the environment Besoek op 6 Mei 2006 The Scotsman Gangs steal moss to fund crime Besoek op 6 Mei 2006 D K Saxena and Harinder Uses of Bryophytes RESONANCE 2004 Afgelaai op 5 Augustus 2007Eksterne skakels WysigWikimedia Commons bevat media in verband met Bryophyta Wikispecies het meer inligting verwant aan Mos Inligting diagramme en foto s Geargiveer 6 Februarie 2013 op Wayback Machine Mos beskrywing Geargiveer 7 Julie 2005 op Wayback Machine Moss grower s handbook 2 39MB PDF file Ontsluit van https af wikipedia org w index php title Mos amp oldid 2446196,