fbpx
Wikipedia

Aarde

Die Aarde is die derde naaste planeet aan die Son. Dit is die vyfde grootste planeet in die Sonnestelsel en die grootste rotsplaneet wat deursnee, massa en digtheid betref. Die Aarde is die tuiste van miljoene spesies, waaronder die mens, en is die enigste plek in die heelal waar sover bekend lewe bestaan. Die planeet het 4,54 miljard jaar gelede ontstaan en lewe het binne die volgende miljard jaar op sy oppervlak verskyn. Dit het die Aarde se atmosfeer en oppervlak beïnvloed, wat weer gelei het tot die florering van aërobiese en anaërobiese organismes en tot die vorming van die osoonlaag. Dié laag en die Aarde se magneetveld blokkeer die skadelikste straling van die Son en maak so lewe op land moontlik. Die Aarde se fisiese eienskappe, geologiese geskiedenis en posisie in die Sonnestelsel maak die volgehoue bestaan van lewe moontlik; daar word verwag dat die planeet vir die volgende 1,5 miljard jaar lewende organismes sal onderhou, waarna die stygende ligsterkte van die Son die biosfeer sal vernietig.

Aarde

Die Aarde.
Wentelbaaneienskappe
Epog J2000
Afelium 152 098 232 km
1,01671388 AE
Perihelium 147 098 290 km
0,98329134 AE
Semihoofas 149 598 261 km
1,00000261 AE
Wentelperiode 365,256363004 dae
1,000017421 jaar
Gem. omwentelingspoed 29,78 km/s
107 200 km/h
Hellingshoek 7,155° (tot die son se ewenaar)
1,57869° (tot onveranderbare vlakte)
Lengteligging van stygende nodus 348,73936°
Periheliumhoek 114,20783°´
Natuurlike satelliete 1 natuurlike maan
sowat 1 000 kunsmatige satelliete
Fisiese eienskappe
Radius by ewenaar 6 378,1 km
Radius na pole 6 356,8 km
Oppervlakte 510 072 000 km2
Volume 1,08321×1012 km3
Massa 5,9736×1024 kg
Gem. digtheid 5,515 g/cm3
Oppervlak-
aantrekkingskrag
9,780327 m/s2
0,99732 g
Ontsnapping-
snelheid
11,186 km/s
Sideriese
rotasieperiode
0,99726968 dag
23h 56m 4.100s
Rotasiespoed
by ewenaar
1674,4 km/h
Ashelling 23°26'21",4119
0,367
Oppervlak-temp.
Kelvin
Celsius
mingem.maks
184287,2331
−89,21457,8
Atmosfeer
Oppervlakdruk 101,325 kPa
Samestelling 78,08% Stikstof (N2)
20,95% Suurstof (O2)
0,93% Argon
0,038% Koolstofmonoksied
Sowat 1% Waterdamp

Die Aarde se buitenste laag word in verskeie segmente, of tektoniese plate, verdeel. Hierdie plate beweeg oor miljoene jare langsamerhand oor die oppervlak. Ongeveer 71% van die oppervlak word deur oseane bedek en die res deur kontinente en eilande. Lopende water is noodsaaklik vir alle bekende lewensvorme en sover bekend bestaan daar geen lopende water op enige ander planeet se oppervlak nie. Die Aarde se binnekant is steeds aktief, met 'n dik en relatief soliede mantellaag, 'n vloeibare buitekern wat die magneetveld skep en 'n binnekern wat uit soliede yster bestaan.

Die Aarde is in wisselwerking met ander voorwerpe in die ruimte, soos die Son en die Maan. Tydens elke omwenteling om die Son draai die planeet ook ongeveer 365,26 keer om sy eie as; hierdie tydperk staan as 'n sterrejaar bekend. Die Aarde het 'n skuins as: dit lê teen 'n helling van 66,6º ten opsigte van sy sonnebaan (die baan waarin die planeet om die son wentel). Dié helling het die verskillende seisoene tot gevolg. Die Aarde se enigste werklike natuurlike satelliet is die Maan. Dié vergroot die getye van die oseane, stabiliseer die Aarde se as en vertraag stadigaan die planeet se draaiing.

Inhoud

Hoofartikel: Geskiedenis van die Aarde.

Wetenskaplikes het deur middel van verskeie vakgebiede 'n gedetailleerde weergawe van die Aarde se geskiedenis saamgestel. Die oudste materie in die Sonnestelsel is ongeveer 4,5672 miljard jaar oud en omstreeks 4,54 miljard jaar gelede het die Aarde en ander planete in die Sonnestelsel gevorm uit die newel van die Son, 'n skyfvormige massa stof en gas wat ná die vorming van die Son oorgebly het. Die aanwas van die Aarde uit hierdie newel is in die volgende 10 tot 20 miljoen jaar grotendeels voltooi. Die buitenste laag of skil van die Aarde was aanvanklik gesmelt, maar nadat water in die atmosfeer begin ophoop het, het dié laag begin afkoel en 'n soliede kors gevorm. Nie lank daarna nie, ongeveer 4,53 miljard jaar gelede, is die Maan gevorm, waarskynlik die gevolg van 'n impak met 'n voorwerp so groot soos Mars met ongeveer 10% van die Aarde se massa. 'n Deel van hierdie voorwerp sou met die Aarde saamgesmelt het, terwyl 'n ander deel die ruimte ingeskiet sou word. 'n Derde deel sou nie genoeg snelheid gehad het om die ruimte in te skiet nie, maar sou eerder deur die Aarde se swaartekrag in 'n wentelbaan om die Aarde vasgevang gewees het, waar dit sou verenig om die Maan te vorm.

Vulkaniese aktiwiteit en gasse wat uit die jong planeet ontsnap het, het 'n oeratmosfeer geskep. Gekondenseerde water, aangevul deur ys en lopende water wat deur asteroïdes en komete na die Aarde gebring is, het die planeet se oseane geskep. Alhoewel die Son toe slegs 70% van sy huidige ligsterkte gehad het, het die oseane nie gevries nie. 'n Kombinasie van kweekhuisgasse en hoër vlakke van sonaktiwiteit het waarskynlik daartoe bygedra dat die Aarde se oppervlaktemperatuur gestyg het, en dit het gekeer dat die oseane vries.

Die eerste oseane het die hele planeet gedek, waarna die eerste kontinente begin vorm het namate die aardkors afgekoel en gesteentes begin vorm het wat bo die wateroppervlak uitgesteek het. Daar is twee modelle wat die ontstaan en groei van die kontinente probeer verduidelik. Die eerste stel voor dat die kontinentale oppervlak, dus die hoeveelheid land wat bo die water uitsteek, stadig maar seker gegroei het tot die huidige landoppervlak. Volgens die tweede model het hulle 'n proses van uiters vinnige aanwassing vroeg in die Aarde se geskiedenis ondergaan (laasgenoemde teorie word deur huidige navorsing ondersteun), gevolg deur 'n stabiele langtermyn kontinentale oppervlak.

Evolusie van lewe

Hoofartikel: Evolusie.

Op die oomblik is die Aarde die enigste voorbeeld van 'n omgewing waar die evolusie van lewe moontlik was. Hoogs energieke chemie het vermoedelik ongeveer 4 miljard jaar gelede 'n selfrepliserende molekule geskep wat in die oseaan voorgekom het. Eenvoudige organiese stowwe het ontwikkel tot aminosure en nukleotides, wat later gegroei het tot proteïene en ribonukleïensuur, die boustowwe vir lewe. Daar word geglo die laaste gemeenskaplike voorouer van alle huidige lewensvorme het 'n halfmiljard jaar ná die eerste selfrepliserende molekule gelewe, ongeveer 3,4 miljard jaar gelede.

Die ontwikkeling van fotosintese het beteken dat die Son se energie direk deur lewensvorme gebruik kon word. Fotosintese het gelei tot die produksie en opgaring van suurstof in die atmosfeer en 'n laag osoon ('n vorm van molekulêre suurstof, O3) in die boonste atmosfeer. Die osoonlaag het lewe teen skadelike straling beskerm, wat beteken het dat organismes groter as bakterieë kon ontstaan, soos eukariotiese selle. Werklike veelsellige organismes het gevorm namate die selle binne-in 'n kolonie toenemend gespesialiseerd geword het. Met die beskerming wat die osoonlaag gebied het, kon hierdie veelsellige organismes hulself oor die aardoppervlak versprei.

Tussen 750 en 580 miljoen jaar gelede het gletseraktiwiteit tot 'n groot ystydperk gelei, waartydens die planeetoppervlak van die pole tot by die ewenaar bevrore was; 'n sogenaamde "sneeubalaarde". Toe die klimaat ná die ystydperk weer warmer word, het lewe baie vinnig ontwikkel. Kort hierna tydens die Kambriese ontploffing (ongeveer 535 miljoen jaar gelede), het organismes 'n uiters vinnige ontwikkelingsperiode ondergaan, waartydens nuwe groepe organismes (diere, plante ens.) ontstaan het. Sedertdien het evolusie steeds nuwer en ingewikkelder soorte lewe voortgebring, 'n ontwikkeling wat soms onderbreek is deur kort periodes van massa-uitwissings.

Ongeveer 500 miljoen jaar gelede het die eerste plante en insekte op land verskyn en sowat 380 miljoen jaar gelede het visse in vlak water pote begin ontwikkel, waarmee hulle uit die water en oor die land kon kruip. Hierdie diere was amfibies en het longe in plaas van kieue gehad. Uit die amfibieë het die reptiele en later ook die soogdiere ontwikkel. Die laaste massa-uitwissing was ongeveer 65 miljoen jaar gelede. In hierdie tyd was die dinosourusse (reptiele) reeds 'n paar honderd miljoen jaar die oorheersende lewensvorm op Aarde. Die waarskynlike rede vir die massa-uitsterwing was die impak van 'n reuse-meteoriet wat alle dinosourusse en ander groot reptiele (behalwe die voëlagtige dinosourusse) uitgewis het. Dit staan bekend as die Kryt-Paleogeen-uitwissing.

Kleiner diertjies, soos soogdiere, wat so groot soos skeerbekmuise kon wees, het ook die uitwissing oorleef. Sonder die bedreiging van reusagtige karnivoriese reptiele het hulle die volgende 65 miljoen jaar vinnig ontwikkel en gediversifiseer, totdat 'n aapagtige soogdier in Afrika 'n paar miljoen jaar gelede die vermoë ontwikkel het om regop te staan, en hieruit het die mens ontwikkel.

Deur die ontwikkeling van spraak, die ontdekking van landbou en die tem van diere kon die mens relatief vinnig oor die wêreld versprei en, ná die ontstaan van beskawings, binne 'n kort tyd 'n groot invloed op die biosfeer, hidrosfeer, atmosfeer en die landgebruik en indeling van die aardoppervlak uitoefen.

Die Aarde verkeer op die oomblik in 'n ystydperk, wat ongeveer 40 miljoen jaar gelede begin en sowat 2,5 miljoen jaar gelede versterk het. Die poolkappe het sedertdien siklusse van 40 000 – 100 000 jaar ondergaan, waartydens dit aangroei en dan weer smelt. Die laaste glasiale tyd (of koue tydperk, soms ook foutiewelik "die laaste ystydperk" genoem) het ongeveer 10 000 jaar gelede geëindig.

Toekoms

Hoofartikel: Toekoms van die Aarde.

Die Aarde se toekoms is nou verbind aan dié van die Son. Helium is stadig maar seker besig om by die Son se kern op te gaar, wat sal veroorsaak dat die Son se ligsterkte stadigaan sal toeneem. Oor die volgende 1,1 miljard jaar sal die Son se ligsterkte met 10% toeneem en oor die volgende 3,5 miljard jaar met 40%. Die toenemende ligsterkte beteken dat die straling wat die Aarde bereik ook sal toeneem en klimaatmodelle dui daarop dat dit rampspoedige gevolge vir die planeet sal inhou, waaronder die moontlike verlies van die planeet se oseane.

Deur die Aarde se toenemende hoë temperatuur sal die hoeveelheid anorganiese koolstofdioksied in die atmosfeer afneem tot 'n konsentrasie waarby C4-fotosintese onmoontlik sal wees. Dit beteken die meeste plantsoorte sal nie oorleef nie en die suurstof sal uit die atmosfeer verdwyn. 'n Suurstoflose atmosfeer sal beide menslike en dierlike lewe onmoontlik maak. Binne die daaropvolgende miljard jaar sal alle oppervlakwater verdwyn en die gemiddelde wêreldwye temperatuur sal 70 °C bereik.

Oor ongeveer 5 miljard jaar sal die Son 'n rooireus word en uitsit tot ongeveer 250 maal sy huidige radius, ongeveer 150 000 000 km.

Dit beteken die binneplanete, Mercurius, Venus en die Aarde, sal in die fotosfeer (die Son se "atmosfeer") beland en vernietig word. Daar is egter 'n paar verskillende teorieë wat 'n ander moontlike lot vir die Aarde bied. Met die Son se uitsetting sal hy ongeveer 30% van sy massa verloor, en die gepaardgaande verlies aan aantrekkingskrag sal veroorsaak dat die Aarde teoreties na 'n wyer wentelbaan sal skuif. Selfs al sou dit gebeur, sou alle oorblywende lewe egter steeds deur die Son se toenemende ligsterkte uitgewis word. 'n Onlangse rekenaarsimulasie het weer daarop gedui dat die getywerking van die vergrotende Son juis die Aarde na die Son sal trek en so sal vernietig.

Die Aarde is 'n aardse planeet, met ander woorde, dit het 'n rotsagtige liggaam. Dit is anders as die reuseplanete, soos Jupiter en Saturnus, met gasagtige oppervlaktes. Die Aarde is die grootste van die vier aardse planete in die Sonnestelsel, in beide fisiese grootte en massa. Die Aarde het ook die hoogste digtheid van hierdie vier planete, die hoogste oppervlakswaartekrag, die sterkste magneetveld en die vinnigste omwenteling. Dit is ook die enigste aardse planeet met aktiewe plaattektonika.

Vorm

'n Vergelyking van die grootte van die vier binneste planete (links na regs): Mercurius, Venus, die Aarde en Mars.

Die vorm van die Aarde is baie naby aan 'n afgeplatte sferoïde; 'n sfeer wat by die pole afgeplat is en by die ewenaar uitbult. Hierdie uitbulting is as gevolg van die Aarde se omwenteling en beteken dat die deursnit van die Aarde by die ewenaar 43 km groter is as die deursnit van pool tot pool.

As gevolg van die Aarde se topografie (die aardrykskundige verskynsels soos berge, dale, riviere, ens.) is die oppervlak hoegenaamd nie gelyk nie en wyk die planeet se vorm af van 'n ideale sferoïde. Tog is hierdie afwykings, relatief gesproke, baie klein. Die grootste afwykings op die oppervlak is by Mount Everest (8 848 km bo seevlak, in die Himalajas) en die Mariana-trog (10 911 km onder seevlak, in die Stille Oseaan). As gevolg van die uitbulting rondom die ewenaar, is die verste punt vanaf die Aarde se kern in werklikheid die vulkaan Chimborazo in Ecuador.

Vroeë denkers soos Pythagoras en Aristoteles het reeds vermoed dat die Aarde min of meer bolvormig moet wees, maar in latere eeue het hierdie vermoede in die vergetelheid geraak. Dit was eers met die koms van seereisigers soos Christophorus Columbus en Ferdinand Magellaan dat hierdie vermoede deur lang seereise en kartografie bevestig kon word.

Samestelling

Chemiese samestelling van die Aardkors
Verbinding Formule Samestelling
Vastelands Oseanies
silika SiO2 60.2% 48.6%
alumina Al2O3 15.2% 16.5%
kalk CaO 5.5% 12.3%
magnesia MgO 3.1% 6.8%
yster(II)oksied FeO 3.8% 6.2%
natriumoksied Na2O 3.0% 2.6%
kaliumoksied K2O 2.8% 0.4%
yster(III)oksied Fe2O3 2.5% 2.3%
water H2O 1.4% 1.1%
koolstofdioksied CO2 1.2% 1.4%
titaandioksied TiO2 0.7% 1.4%
fosforpentoksied P2O5 0.2% 0.3%
Totaal 99.6% 99.9%

Dia Aarde se massa is ongeveer 5,98 × 1024 kg en bestaan hoofsaaklik uit yster (32,1%), suurstof (30.1%), silikon (15,1%), magnesium (13,9%), swawel (2,9%), nikkel (1,8%), kalsium (1,5%) en aluminium (1,4%). Die oorblywende 1,2% bestaan uit spore van ander elemente.

As gevolg van massa-afskeiding, 'n proses waartydens swaarder dele na die kern van 'n liggaam beweeg, word daar geglo dat die kern van die Aarde hoofsaaklik uit yster bestaan (88,8%), met kleiner hoeveelhede nikkel (5,8%), swawel (4,5%) en minder as 1% spoorelemente.

Interne struktuur en plaattektoniek

Die Aarde en sy interne opbouing: (1) binnekern; (2) buitekern; (3) binnemantel; (4) oorgangsone; (5) buitemantel; (6) kors

Die aardkors bestaan uit 95% stollingsgesteentes en 5% afsettings- of sedimentgesteentes. Desondanks bedek laasgenoemde ongeveer 75% van die aardoppervlak, terwyl die stollingsgesteentes hoofsaaklik onder die oppervlak voorkom. Die kors bestaan veral uit stollingsgesteentes met 'n lae digtheid, soos andesiet en graniet, terwyl die oseaniese kors veral uit gabbro en basalt bestaan. Daar bestaan ook 'n derde soort gesteente, metamorfe gesteente, wat uit afsettings- en stollingsgesteentes vorm deur die groei van nuwe minerale in die dieper dele van die kors.

Tussen die kern van die Aarde en die kors lê die mantel, wat hoofsaaklik saamgestel is uit yster- en magnesiumryke silikate en oksiede. Die mantel se digtheid is hoër as dié van die kors en neem toe met diepte, gemiddeld 3,5 tot 5 g/cm3. Danksy die Aarde se hoë druk sit die mantel vas, maar is tog taaivloeibaar, wat beteken dat materiaal in die mantel kan vloei. As gevolg van hoë druk is die mantel na aan die kern byna onbeweeglik, maar nader aan die kors raak dit meer viskeus of "sagter". Die mantel is tussen 2800 en 2900 km dik. Afhanklik van die mantel se viskositeit kan 'n binne- en buitemantel onderskei word, met 'n breë oorgangsone daartussen.

Die aardkern het 'n digtheid van 10 tot 13 g/cm3 en bestaan hoofsaaklik uit yster en nikkel, met spore van ander elemente. Die kern kan in 'n vaste binnekern en 'n vloeibare buitekern verdeel word. Die binnekern het 'n deursnit van ruim 2500 km en is, ondanks die uiters hoë temperatuur van 5000 K, in vaste vorm, as gevolg van die enorme druk wat daarop uitgeoefen word. Om die binnekern is die buitekern geleë, met 'n dikte van 2200 km en 'n temperatuur van 4500 K. Konveksiestrome in die buitekern is verantwoordelik vir die opwekking van die Aarde se magneetveld.

Die buitenste laag van die Aarde is in vaste vorm en word die litosfeer genoem. Die litosfeer word gevorm uit die kors en 'n deel van die mantel. Onder die litosfeer lê die astenosfeer, wat vanweë die hoë temperatuur en relatief lae druk die taaivloeibaarste deel van die mantel is. Die litosfeer is volgens die teorie van plaattektoniek verdeel in tektoniese plate, wat onafhanklik van mekaar oor die "sagte" astenosfeer kan beweeg en in feite daarop "dryf".

Die Aarde se grootste tektoniese plate:

Afrikaplaat

Antarktiese plaat

Australiese plaat

Eurasiese plaat

Noord-Amerikaanse plaat

Suid-Amerikaanse plaat

Stille Oseaanplaat

Die tektoniese plate beweeg ten opsigte van mekaar slegs 'n paar sentimeter per jaar. Tussen hierdie plate kan konvergente plate (wat na mekaar beweeg), divergente plate (wat weg van mekaar beweeg) en transforme plate (wat langs mekaar beweeg) voorkom. Hierdie beweging veroorsaak vulkanisme, die vorming van trôe, berge en aardbewings langs die plaatgrense.

By divergente plaatgrense word daar deur die opwaartse stroming van uiters warm materiaal in die mantel voortdurend nuwe oseaniese litosfeer gevorm. By konvergente plaatgrense skuif die een plaat onder die ander in, deur 'n proses wat "subduksie" genoem word. Slegs oseaniese litosfeer kan hierdie proses in groot hoeveelhede ondergaan, kontinentale litosfeer is te dik en te lig daarvoor. As gevolg van subduksie word die oseaniese litosfeer die hele tyd "herwin", sodat die meeste oseaniese litosfeer nie ouer as 100 miljoen jaar is nie (relatief jonk op 'n geologiese tydskaal).

Oppervlak

Die Aarde se oppervlak wissel drasties van plek tot plek. Ongeveer 70,8% van die oppervlak word deur water bedek en 'n groot deel van die vastelandsplaat is onder seevlak. Hierdie onderwater oppervlak het bergagtige eienskappe, met bergreekse, vulkane, trôe, skeurdale, plato's en vlaktes. Die oorblywende 29,2% wat nie deur water gedek word nie beskik oor berge, woestyne, vlaktes, plato's en ander geomorfologiese verskynsels.

Die planeet se oppervlak word aanhoudend hervorm deur plaattektonika en erosie, alhoewel hierdie hervorming miljoene jare lank neem om plaas te vind. Die oppervlakverskynsels wat deur plaattektonika gebou of hervorm is, word aan voortdurende wind en weer blootgestel: neerslag, temperatuurwisselings, chemiese effekte, asook vergletsering, kuserosie, die opbou van koraalriwwe en groot meteoorimpakte dra almal tot die hervorming van die landskap by.

Die huidige topografie van die Aarde

Die kontinentale kors bestaan uit lae digtheidmateriaal soos die stollingsgesteentes graniet en andesiet. 'n Ander gesteente wat minder algemeen is, is basalt, 'n digter vulkaniese gesteente wat die hoofbestanddeel van die oseaanbodem is. Sediment- of afsettingsgesteentes vorm deur die opeenhoping van sediment wat saamgepers word. Alhoewel slegs 5% van die hele aardkors uit sedimentgesteente bestaan, dek hierdie 5% nagenoeg 75% van die kontinentale oppervlaktes. Metamorfe gesteentes, die derde soort rots wat op die Aarde gevind word, word geskep wanneer hoë temperature of hoë druk (of beide) stolling- en afsettingsgesteentes saamsmelt. Die volopste silikaatminerale op die Aarde se oppervlak sluit kwarts, veldspaat, amfibool, mika, pirokseen en olivien in. Algemene karbonaatminerale sluit kalsiet (wat in kalksteen gevind word), aragoniet en dolomiet in.

Die pedosfeer is die heel buitenste laag van die Aarde wat uit grond, oftewel aarde, bestaan en aan grondvorming onderwerp word. Dit is geleë by die skeidingsvlak van die litosfeer, atmosfeer, hidrosfeer en biosfeer. Die hoogte van die landoppervlak van die Aarde wissel van die laagste punt, -418 m by die Dooie See, tot 'n hoogte van 8 848 m by die piek van Mount Everest. Die gemiddelde hoogte van land bo seevlak is 840 m.

Hidrosfeer

Hoofartikel: Hidrosfeer.
Ongeveer 71% van die Aarde se oppervlak word deur water bedek.

Die volop water op die aardoppervlak is 'n unieke kenmerk wat die sogenaamde "Blou Planeet" van die ander planete in die Sonnestelsel skei. Die Aarde se hidrosfeer bestaan hoofsaaklik uit oseane, maar sluit tegnies gesproke alle wateroppervlaktes in die wêreld in, waaronder ook binnelandse seë, mere, riviere en ondergrondse water tot 'n diepte van 2 000 m. Die diepste ondergrondse water is by die Challenger-diepte in die Mariana-trog in die Stille Oseaan, met 'n diepte van -10 911,4 m. Die gemiddelde diepte van die oseane is 3 800 m, meer as vier keer die gemiddelde hoogte van die kontinente.

Die oseane se massa is ongeveer 1,35 × 1018 metriese ton (of, ongeveer 1/4400 van die Aarde se totale massa) en beslaan 'n volume van 1,386 × 109 km3. Indien al die Aarde se land eweredig oor die oppervlak versprei was, sou die water rys tot 'n hoogte van meer as 2,7 km bo (die huidige) seespieël. Slegs 2,5% van die water op Aarde is varswater, die oorblywende 97,5% is soutwater. Die meerderheid van die varswater, ongeveer 68,7%, is in ysvorm.

Ongeveer 3,5% van die oseane se totale massa bestaan uit sout. Meeste van hierdie sout is deur vulkaniese aktiwiteit vrygestel of uit koue, vulkaniese gesteentes verkry. Die oseane is ook 'n reservoir vir opgeloste atmosferiese gasse, wat noodsaaklik is vir die oorlewing van baie waterliewende wesens. Seewater het 'n belangrike invloed op die wêreld se klimaat, aangesien die oseane as 'n groot hittereservoir optree. Wysigings in die oseaniese temperatuurverspreiding kan groot veranderinge in die weer veroorsaak, soos die El Niño-verskynsel aantoon.

Atmosfeer

Hoofartikel: Aarde se atmosfeer.

Die atmosfeer is die gasvormige laag wat die Aarde omhul. Die gemiddelde atmosferiese druk op die Aardoppervlak is 101,325 kPa. Die atmosfeer bestaan uit 78% stikstof en 21% suurstof, met spoorhoeveelhede waterdamp, koolstofdioksied en ander gasagtige molekules. Die atmosfeer eindig nie plotseling op 'n sekere hoogte nie, maar neem eerder in konsentrasie af, hoe hoër mens van die oppervlak is. Die onderste deel van die atmosfeer, waar ongeveer 75% van sy massa is, word die troposfeer genoem. Die hoogte van die troposfeer wissel tussen breedteliggings: by die pole is dit 8 km en by die ewenaar 17 km. Hierdie afstand wissel ook soms as gevolg van weer- en seisoenale faktore.

In vergelyking met ander planete is die hoë konsentrasie suurstof in die Aarde se atmosfeer uniek. Normaalgesproke sou suurstof deur oksidasiereaksies by verwering in 'n relatief kort tyd uit die atmosfeer verdwyn, maar op Aarde sorg fotosintese deur plante vir 'n voortdurende vervaardiging van nuwe suurstof uit koolstofdioksied. Danksy die aanwesigheid van suurstof het die Aarde bowendien 'n osoonlaag wat die oppervlak beskerm teen ultravioletstraling, wat lewendige wesens skade kan berokken.

Die atmosfeer beskerm die Aarde deurdat kleiner meteore wat die Aarde (sou) tref, as gevolg van wrywing verbrand wanneer hulle deur die atmosfeer beweeg. Deur die verplasing van waterdamp en deur neerslag bring die atmosfeer ook water na die oppervlak. Verder verswak die atmosfeer ook potensieel drastiese temperatuurverskille tussen dag en nag, deur warmte vas te hou. Hierdie laasgenoemde verskynsel staan as die kweekhuiseffek bekend: gasmolekules binne-in die atmosfeer van warmte-energie op wat deur die oppervlak weerkaats word. Die belangrikste "kweekhuisgasse" in die aardatmosfeer is koolstofdioksied, waterdamp, metaan en osoon. Sonder hierdie kweekhuiseffek sou die gemiddele oppervlaktemperatuur -18 °C wees en sou lewe nie kon voortbestaan nie.

Weer en klimaat

Hoofartikels: Weer en Klimaat.

Die troposfeer word voortdurend deur sonstraling opgewarm, wat lei tot uitsetting van die lug. Lug met 'n laer digtheid styg op en word dan vervang deur koeler lug met 'n hoër digtheid. Dit lei tot die sirkulasie van lug in die atmosfeer, wat die weer en klimaat deur die herverdeling van hitte-energie aandryf.

Rond die ewenaar val die sonlig loodreg in, terwyl die lig by die pole teen 'n klein hoek inval. Daardeur word die atmosfeer op hoër breedtegrade sterker opgewarm as rond die ewenaar. Die belangrikste sirkulasie in die atmosfeer word aangedryf deur hierdie temperatuurgradiënt. Die oseaanstroming het ook 'n invloed op die klimaat: die sirkulasie van die seestrome verdeel die hitte-energie van die ewenaar in die rigting van die pole.

Deur die verdamping van oppervlakwater kan lug waterdamp bevat. As die lug warm genoeg is om op te styg, daal die lugdruk, waardeur die lug versadig raak en water kondenseer. Die klein waterdruppeltjies wat op hierdie manier ontstaan, vorm saam 'n wolk. As daar genoeg waterkondensasie plaasvind, sal die druppels voldoende aangroei om as reën terug te val na die oppervlak. Die hoeveelheid reën, of neerslag, verskil per plek: sommige gebiede kry 'n paar meter per jaar, terwyl ander minder as een millimeter per jaar kry. Die gemiddelde neerslag in 'n gebied word bepaal deur die dominante windrigting, die topologiese eienskappe en die temperatuurverskille.

Ondanks die plaaslike verskille kan die Aarde volgens breedtegraad onderverdeel word in sones wat ongeveer dieselfde klimaat het. Van die ewenaar tot die pole vind mens die warm, nat tropiese klimate, dan die warm, droë subtropiese klimate, daarna die koeler, nat gematigde klimate, dan die droë, koeler landklimate en as laaste die koue, droë poolklimate. Hoogte het ook 'n invloed op die klimaat. Aangesien die atmosfeer dunner word hoe hoër mens bo seespieël is, is gebiede wat hoër geleë is kouer. 'n Verdere indeling van klimate is die klimaatklassifikasie van Wladimir Köppen, wat die klimate volgens temperatuur en neerslag rangskik.

Hoër atmosfeer

Hierdie aansig wys 'n volmaan wat gedeeltelik versteek word deur die Aarde se atmosfeer.

Bo die troposfeer word die atmosfeer meestal verdeel in die stratosfeer, die mesosfeer en die termosfeer. Elkeen van hierdie lae het 'n ander temperatuurverloop (die koers waarteen temperatuur m.b.t. hoogte verander). Buite die termosfeer begin die eksosfeer, wat oorgaan in die magnetosfeer, waar die sonwind deur die Aarde se magneetveld opgevang word. Die osoonlaag, wat die aardoppervlak teen ultravioletstraling beskerm, is in die stratosfeer geleë. Die Kármán-lyn, 'n denkbeeldige lyn wat 100 km bo die aardoppervlak lê, word gebruik as grens tussen die atmosfeer en die ruimte en lê in die onderste deel van die termosfeer.

As gevolg van hitte-energie kan sommige molekules in die buitenste dele van die atmosfeer 'n snelheid bereik wat vinnig genoeg is om uit die Aarde se swaartekrag te ontsnap. Dit beteken dat die atmosfeer stadig maar seker die ruimte in "lek". Ligte molekules, soos waterstof en helium, bereik hierdie ontsnappingssnelheid makliker en lek dus meer as ander gasse.

Dis deels as gevolg van die lek van waterstof dat die Aarde van 'n aanvanklik reduserende stand tot die huidige oksiderende stand verander het. Fotosintese het 'n bron van vrye suurstof verskaf, maar daar word geglo dat die verlies van reduserende agente soos waterstof 'n noodsaaklike voorvereiste is vir die wydverspreide ophoping van suurstof in die atmosfeer. Dit is dus moontlik dat hierdie ontsnappingsvermoë van waterstof 'n invloed gehad het op die aard van die lewe wat op die planeet ontwikkel het. In die huidige, suurstofryke atmosfeer word die oorgrote meerderheid waterstof in water omgesit vóór dit uit die atmosfeer kan ontsnap. Die grootste verlies van waterstof is nou afkomstig van die afbreek van metaan in die boonste atmosfeer.

Magneetveld

Die Aarde se magneet is (by benadering) 'n dipool.

Die Aarde se magneetveld het (by benadering) die vorm van 'n magnetiese dipool, met twee magnetiese pole wat ongeveer op dieselfde plek as die planeet se geografiese pole lê. Volgens die dinamoteorie word die magneetveld opgewek deur konveksiestroming in die gesmelte metaliese buitekern van die Aarde. Deur die beweging van hierdie konduktiewe massas word elektriese strome opgewek, wat weer op hul beurt die magneetveld veroorsaak. Konveksiestroming in die buitekern is chaoties van aard en verander hul rigting met tye, waardeur die Aarde se magneetveld omgekeer word. Hierdie omkerings vind elke paar miljoen jaar plaas; die laaste omkering was ongeveer 700 000 jaar gelede.

Die magneetveld vorm die magnetosfeer, wat deeltjies uit die sonwind en kosmiese straling afweer. Die buitekant van die magnetosfeer, die sogenaamde "boogskok", is aan die kant van die Aarde wat na die Son gerig is, op 'n afstand van ongeveer 12 keer die radius van die Aarde. Die botsing tussen die Aarde se magnetiese veld en die sonwind vorm die Van Allen-gordels: 'n paar konsentriese ringe om die Aarde waar gelaaide deeltjies voorkom. Wanneer hierdie plasma die Aarde se atmosfeer by die magnetiese pole binnedring, veroorsaak dit poolligte.

Die Aarde se skuins as en sy verhouding tot die draaias en wentelbaan.
Die hoek van die Aarde se as met die sonnebaan veroorsaak die seisoene. As die Aarde op die punt in sy baan is wanneer die Noordpool na die Son toe gerig is, is dit in die Noordelike halfrond somer en in die Suidelike halfrond winter.
Hierdie skets verduidelik moontlik bietjie beter hoe die aarde se gekantelde as seisoene veroorsaak.

Die Aarde neem 23 uur, 56 minute en 4.091 sekondes om een keer om sy eie as te draai ('n sogenoemde "sideriese dag"). As mens die Aarde van bo die Noordpool af beskou, draai hy antikloksgewys en lyk dit vir 'n toeskouer op die aardoppervlak asof die ander hemelliggame (die sterre, planete, Son en Maan) in die ooste opkom en in die weste sak.

Die Aarde draai in 'n ietwat eksentriese baan om die Son. Een so omwenteling ('n sideriese jaar) duur ongeveer 365,25636 dae. Hierdie beweging om die Son beteken dat die Son, vir 'n toeskouer op die Aarde, elke dag ongeveer 1° na die ooste beweeg (ten opsigte van die sterre). As gevolg van hierdie beweging kom die Son dan ook elke dag ongeveer 4 minute later op ten opsigte van die sterre. Die tydsduur wat die Aarde nodig het om weer in dieselfde posisie te kom ten opsigte van die Son is dus ongeveer 4 minute langer as 'n sideriese dag en word 'n sinodiese dag genoem.

Die afstand tussen die Aarde en die Son is gemiddeld byna 150 miljoen km en die Aarde beweeg teen 'n snelheid van 29,783 km/s om die Son. Die Aarde bereik sy perihelium (die punt in sy wentelbaan waar hy die naaste aan die Son is) op 3 Januarie en sy aphelium (die verste punt van die Son af) op ongeveer 4 Junie. Die verskil in die twee afstande sorg daarvoor dat die hitte-energie wat die Aarde tydens sy perihelium ontvang, 106,9% is van die hitte-energie wat die Aarde tydens sy aphelium ontvang. As gevolg van die Aarde se helling is die suidelike halfrond tydens die perihelium nader aan de Son (somer in die suidelike halfrond), terwyl die noordelike halfrond tydens die perihelium nader aan die Son is (somer in die noordelike halfrond), wat beteken dat die suidelike halfrond in die loop van 'n jaar bietjie meer energie as die noordelike halfrond ontvang. Hierdie effek word egter grotendeels opgehef deurdat die oseane die energieverskil absorbeer (die suidelike halfrond het 'n baie groter wateroppervlak as die noordelike halfrond) en die effek van seisoene as gevolg van die helling van die aardas is baie groter.

Die hoek van die aardas met die sonnebaan (en inkomende sonlig) veroorsaak seisoene op Aarde. As die Aarde op die punt in sy baan is wanneer die Noordpool na die Son gerig is, is dit somer in die noordelike halfrond en winter in die suidelike halfrond.

Aangesien die draaias van die Aarde nie loodreg op sy wentelbaan staan nie, maar 23,4° daarvan afwyk (die inklinasiehoek), verander die hoek waarmee die Son se strale die Aarde tref in die loop van 'n jaar. Hierdie verandering dra ook, saam met die Aarde se beweging om die Son, by tot die planeet se seisoene. Die noordelike halfrond is tydens sy somer verder weg van die son as in die winter, wat beteken dat die somer 'n paar dae langer as die winter duur. Vir die suidelike halfrond geld die teenoorgestelde.

Hoofartikel: Maan.
Eienskappe
Deursnit 3 474,8 km
Massa 7.34922 kg
8.119 tons
Semi-belangrike as 384 400 km
Wenteltyd 27 dae, 7 uur, 43,7 min.

Die Aarde besit een natuurlike satelliet, die Maan. Die Maan se deursnit is gelyk aan ongeveer 'n kwart van dié van die Aarde. Dit is die grootste maan in die Sonnestelsel relatief tot sy planeet. Die natuurlike satelliete wat om ander planete wentel word ook "mane" genoem, na die Aarde se maan. Die Maan is nes die Aarde 'n aardse liggaam, m.a.w. dit is 'n rotsagtige hemelliggaam wat vernaamlik uit silikate bestaan. In teenstelling tot die Aarde besit die Maan egter geen atmosfeer nie.

Alhoewel die deursnit van die Son ongeveer 400 keer groter as dié van die Maan is, lyk dit vir 'n waarnemer op Aarde asof hulle ongeveer dieselfde deursnit het. Dit is omdat die Son ongeveer 400 keer verder as die Maan van die Aarde af is. Dit is ook die rede waarom daar op Aarde beide totale én gedeeltelike sonsverduisterings voorkom.

Die Aarde en die Maan draai gedurende 27,32 sideriese dae om 'n gemeenskaplike swaartepunt. Vanuit die Son gesien, duur die omwenteling van die Maan bietjie langer: die periode tussen twee volle mane ('n sg. "sinodiese maand") duur 29,53 dae. Die vlak van Maan se wentelbaan het 'n helling van 5° teen opsigte van die ekliptika. Sonder hierdie hoek sou daar elke twee weke 'n sons- of maansverduistering wees.

Die aantrekkingskrag van die Maan is verantwoordelik vir die oseaangetye op Aarde. Die aantrekkingskrag van die Aarde op die Maan is weer verantwoordelik daarvoor dat die Maan 'n gebonde omwenteling het, m.a.w. die tyd wat die Maan neem om om sy eie as wentel is gelyk aan die tyd wat dit neem om om die Aarde te wentel. As gevolg daarvan sien waarnemers op Aarde altyd dieselfde kant van die Maan. Tydens die Maan se omwenteling om die Aarde kan 'n maansiklus waargeneem word: verskillende dele word op verskillende tye deur die Son verlig, met 'n ligskadugrens wat die donker deel van die ligte deel skei.

Een van die gevolge van die aantrekkingskragte tussen die Aarde en die Maan, is dat die Maan se wentelspoed stadigaan versnel. Johannes Kepler het reeds in die 17de eeu bewys dat wanneer 'n liggaam se wentelspoed versnel, die radius van sy wentelbaan vergroot. Dit is ook die geval met die Aarde se natuurlike satelliet: die Maan beweeg elke jaar ongeveer 38 mm van die Aarde af weg. Tegelykertyd word die Aarde se omwentelingsperiode (m.a.w. een dag) elke jaar 23 mikrosekondes (µs) langer. Maar waar die dae in die verre toekoms dus langer sal wees, was hulle in die verlede juis korter. Sowat 410 miljoen jaar gelede, tydens die Devoontydperk, was een dag 21,8 uur lank en was daar 400 dae in 'n jaar.

Die getywerking van die Maan stabiliseer die stand van die Aarde se skuins as. Sommige geleerdes dink dat die aardas sonder hierdie stabiliserende werking van die Maan aan chaotiese veranderinge blootgestel sou wees, waardeur die Aarde se klimaat baie wisselvalliger en ekstreem sou wees. Indien die aardas in dieselfde baan as die Aarde was, soos tans die geval is by Uranus, sou uiterse verskille in seisoen tot strawwe weer lei: een pool sou direk na die Son wys tydens die somer en direk in die teenoorgestelde rigting in die winter. Planetêre wetenskaplikes wat hierdie effek bestudeer het glo dat komplekse lewensvorms in so 'n geval waarskynlik onmoontlik sou wees.

'n Voorstelling van die relatiewe groottes van, en afstand tussen, die Aarde en sy Maan (volgens skaal).

Daar is 'n aantal teorieë wat die oorsprong van die Maan verduidelik, die een wat die algemeenste aanvaar word is die "reuse-impak"-teorie, waarvolgens die Maan gevorm het ná die Mars-grootte protoplaneet Theia met die Aarde gebots het. Hierdie teorie verduidelik onder meer die Maan se relatiewe tekort aan yster en vlugtige elemente, plus die feit dat sy samestelling byna identies is aan dié van die aardkors.

Behalwe een natuurlike satelliet, besit die Aarde ook 'n aantal klein kwasi- of skynsatelliete. Die grootse is Cruithne, 'n 3,3 km grote planetoïde wat in 1986 ontdek is. Verder is daar ook 'n aantal kleiner voorwerpe, soos 2002 AA29, 2003 YN107 en 2004 GU9, wat ook soortgelyke bane het.

'n Reeks teoreties bewoonbare sones met sterre van verskillende massa (die Sonnestelsel is in die middel). Nie volgens skaal nie.

Die Aarde voldoen aan 'n groot aantal vereistes waaraan enige planeet moet voldoen om deur komplekse veelsellige wesens bewoon te kan word. Hierdie vereistes is die teenwoordigheid van groot hoeveelhede lopende water, die teenwoordigheid van komplekse organiese molekules en genoeg energie om metabolisme in organismes moontlik te maak. 'n Groot aantal faktore sorg daarvoor dat die omstandighede op Aarde gunstig is vir die ontstaan en instandhouding van 'n komplekse biosfeer. Voorbeelde hiervan is die eksentrisiteit van die Aarde se wentelbaan, sy skuins as, sy omwentelingsnelheid, sy voordelige afstand van die Son, sy groot natuurlike satelliet, die besonderse samestelling van sy atmosfeer, sy magneetveld en die vulkaniese aktiwiteit wat op die Aarde plaasvind.

Biosfeer

Hoofartikel: Biosfeer.

Daar word na al die lewensvorme op die planeet as 'n "biosfeer" verwys. Die Aarde is (sover die mens se kennis strek) die enigste planeet wat 'n biosfeer het en baie geleerdes dink dat planete met 'n biosfeer seldsaam is. Die Aarde se biosfeer het ongeveer 3,5 miljard jaar gelede ontstaan en het sedertdien aansienlik ontwikkel. Die biosfeer kan in "biome" verdeel word: gebiede op Aarde wat dieselfde ekostelsel (met soortgelyke plante en diere) het. Aardse biome (biome op land) volg dikwels dieselfde klimaatsones op die Aarde, wat deur breedtegraad en hoogte bo seespieël bepaal word. Voorbeelde van aardse biome is toendras, boreale naaldwoude, naaldwoude, gemende woudgebiede, medittereense woudgebiede, grasvlaktes, woestyne en manglietgebiede. In die poolse biome, die toendras en die woestyne kom daar relatief min lewe voor, terwyl die grootste biodiversiteit per oppervlak rond die ewenaar gevind kan word. Aardse biome is afhanklik van die bodem en van watertoevoer vir voedingstowwe. Daar is ook water- of seebiome, byvoorbeeld koraalriwwe en seewierwoude.

Natuurlike hulpbronne

Bewerkbare land: 13,13%
Permanente gewasse: 4,71%
Permanente weivelde: 26%
Woude: 32%
Stedelike gebiede: 1.5%
Ander: 30%

Die Aarde bevat grondstowwe wat vir die mens van nut is en deur hom ontgin word. Sommige grondstowwe is uitputbaar (m.a.w. daar is slegs 'n beperkte hoeveelheid beskikbaar), soos fossielbrandstowwe. Groot voorrade fossielbrandstowwe, soos steenkool, olie, gas en metaanys, word uit die aardkors verkry. Hierdie hulpbronne word gebruik vir die opwekking van energie en by chemiese produksieprosesse. Die aardkors bevat ook erts, wat gevorm word deur 'n geologiese proses, aangedryf deur tektoniese aktiwiteit of erosie. Erts is 'n gekonsentreerde bron van verskeie metale en ander nuttige elemente.

Danksy veeteelt en landbou lewer die biosfeer die mensdom baie nuttige produkte, onder andere voedsel, hout, leer en wol.

Rampe en gevare

Groot gebiede word onderwerp aan uiterse weersomstandighede, soos siklone, orkane en tornado's. Ander gebiede het weer te make met aardbewings, tsoenami's, vulkaanuitbarstings, vloede, droogtes, grondverskuiwings en ander natuurrampe.

Sommige gebiede word bedreig deur gevare met 'n menslike oorsaak. Bevolkingsgroei en ekonomiese groei gaan soms gepaard met die besoedeling van water en lug. Nywerhede en intensiewe landbou en veeteelt kan lei tot bodem-, lug of waterverontreiniging, suurreën, oorbeweiding, erosie, ontbossing en woestynvorming. Mede as gevolg van bevolkingsgroei, neem die mensdom steeds meer land in gebruik, wat gepaard gaan met die verlies van habitat – en moontlik dan ook die uitsterwing – van verskeie wilde diere en plante.

Daar bestaan wetenskaplike konsensus dat daar 'n verbinding tussen aardverwarming en die grootskaalse verbranding van fossielbrandstowwe is. Tydens dié proses word koolstofdioksied in die atmosfeer vrygestel, wat die kweekhuiseffek versterk. 'n Warmer klimaat sal waarskynlik gepaard gaan met die smelt van gletsers en yskappe, uiterse temperatuurskommelinge en die wêreldwye styg van gemiddelde seevlakke.

Menslike bevolking

In 2016 was daar wêreldwyd ongeveer 7,33 miljard mense; daar word verwag dat hierdie getal in 2050 tot 9,2 miljard sal styg. Die grootste deel van hierdie bevolkingsgroei sal in ontwikkelingslande plaasvind. Bevolkingsdigtheid wissel van plek to plek, maar meer as die helfte van die wêreld se bevolking woon in Asië. Daar word verwag dat in 2020 60% van die wêreldbevolking in stede sal woon, in plaas van op die platteland.

Afgesien van 'n paar uitsonderings is die hele landoppervlak verdeel in state (behalwe Antarktika). In 2016 was daar 193 internasionaal erkende onafhanklike state. Daarnaas is daar 72 afhanklike en outonome gebiede en 'n paar betwiste gebiede. In die geskiedenis van die Aarde was daar nog nooit 'n wêreldregering gewees nie, alhoewel 'n aantal nasies sonder sukses na wêrelddominasie gestreef het. Die Verenigde Nasies is 'n internasionale organisasie met die doel om samewerking op die gebied van internasionale reg, veiligheid, menseregte, ekonomiese ontwikkeling en kultuur te bevorder en gewapende konflik te voorkom. In 2008 het 192 state hulle by die organisasie aangesluit.

Volgens beraming is slegs een agtste van die aardoppervlak geskik vir menslike bewoning: ses agtstes word deur oseane bedek, terwyl die res van die land woestyn of ander onbewoonbare gebied is. Die mees noordelike permanente nedersetting is Alert, op die Kanadese eiland Ellesmere (82°28'N), terwyl die mees suidelike die Suidpoolstasie Amundsen-Scott op Antarktika is (90°S).

In totaal was daar reeds 500 mense buite die aardatmosfeer gewees, waarvan 12 op die Maan geloop het. Gewoonlik is die enigste mense in die ruimte die bemanningslede van die Internasionale Ruimtestasie. Die verste wat die mens al van die Aarde was, was in 1970, toe die bemanning van Apollo 13 400 171 km van die Aarde af was.

Die eerste foto van 'n "Aardopkoms", geneem deur ruimtevaarders van Apollo 8

Die naam "Aarde" is afkomstig van die Oud-Nederlandse woord "Ertha", wat in Middel-Nederlands "Erde" geword het en toe "Aarde" in Nederlands en Afrikaans. Die standaard sterrekundige simbool vir die Aarde is 'n kruis binne-in 'n sirkel (). Daar word ook na die simbool as die wiel- of sonkruis verwys en dit word oor die algemeen as 'n voorstelling van die Aarde se vier windstreke gesien.

In sommige kulture word die Aarde gepersonifiseer as 'n god of moedergodin ("Moeder Aarde"). Voorbeelde hiervan is Tonantzin (letterlik "ons moeder") by die Asteke, Pachamama by die Inkas, Bhumi Deva by die Hindoes, Gaia by die Grieke en Romeine, Hou-T'u in Sjina en die godin Jord in Noorse mitologie. In Griekse mitologie was die aardgodin die vrou van die hemelgod Uranos. In die Egiptiese mitologie was die Aarde egter 'n manlike god, Geb, terwyl die hemel, Noet, juis vroulik was.

Die meeste godsdienste het 'n skeppingsverhaal, waarin die Aarde op 'n bonatuurlike manier deur 'n godheid geskape word. Sommige fundamentalistiese gelowe hang 'n letterlike interpretasie van ou godsdienstige tekste aan en verwerp die konvensionele wetenskaplike teorieë oor die Aarde en die ontstaan en evolusie van die lewe.

Verkenning

In die verloop van tyd het die kennis van die Aarde toegeneem, maar daar was tye toe min oor die planeet bekend was. Vanaf die Oudheid het verskeie kulture geglo dat die Aarde plat was; die Mesopotamiërs het die Aarde as 'n plat skyf gesien wat in 'n oseaan dryf.

Tog was daar in dié tyd ook mense wat geglo het dat die Aarde bolvormig moet wees. Sommige van die eerste mense wat 'n bolvormige Aarde voorgestel het, was Griekse natuurfilosowe, honderde jare voor Christus. Hulle het vasgestel dat die skaduwee van die Aarde tydens 'n maansverduistering altyd sirkelvormig is. Die Griekse sterrekundige Eratostenes (~ 276 v.C.–194 v.C.) het die omtrek van die Aarde redelik noukeurig bereken; hy was slegs 15% uit.

In die Middeleeue was die konsep van 'n bolvormige Aarde bekend in die Midde-Ooste, Europa en Indië. Die Anglo-Saksiese monnik Bede (672735) en die Italiaanse filosoof Thomas van Aquino (12251274) het beide geglo dat die Aarde bolvormig was, terwyl ander, soos die 6de-eeuse ontdekkingsreisiger, Kosmas Indikopleustes, geglo het dat die Aarde plat was. Dit was eers met die koms van Ferdinand Magellaan, wie se ekspedisie in 1522 'n reis om die wêreld voltooi het, dat die teorie van bolvormige Aarde as onomstootlik bewese beskou is.

Dit was oorspronklik ook nie bekend dat die Aarde om die Son wentel nie. Tot in die Middeleeue was dit oor die algemeen aanvaar dat die Aarde die middelpunt van die heelal was. Dit was eers na sterrekundige ontdekkings deur onder andere Nicolaas Copernicus (14731543) en Galileo Galilei (15641642) wat dit duidelik geword het dat die Aarde nie sentraal in die heelal staan nie, maar om die Son draai.

Ná die Middeleeue het die Europese kennis van die wêreld deur middel van ontdekkingsreise toegeneem. Danksy nuwe tegnieke in kartografie, navigasie en landmeetkunde het die geografiese kennis van die ligging en aard van die kontinente vinnig gegroei. Ook in die 20ste het tegnologiese ontwikkelings die publieke insig van die Aarde sterk verander. In 1959 is daar vir die eerste keer 'n foto van die Aarde uit die ruimte geneem, deur die ruimtesonde Explorer 6.

In die 20ste eeu het grootskaalse natuur- en omgewingsbewaring ook die lig gesien, met die doel om die menslike verbruik van natuurlike hulpbronne te verminder en besoedeling teë te sit.

  • In sterrekundige tekste word "Aarde", "Son", "Sonnestelsel" en "Maan" met hoofletters geskryf, om hulle van "aarde" (grond) en algemene sonne, sonnestelsels en mane (natuurlike satelliete) te onderskei.
  1. Ander planete in die Sonnestelsel is óf te warm óf te koud om lopende water te onderhou. Daar is egter bevestig dat lopende water in die verlede op Mars se oppervlak voorgekom het en moontlik steeds vandag voorkom. Sien:
    • Malik, Tariq (2007-03-02). . Space.com (via MSNBC). Geargiveer vanaf op 2004-02-10. Besoek op2007-08-28.
    • . Daily Headlines. University of Arkansas. 2005-11-07. Besoek op2007-08-08.
    Met die ingang van 2008 is waterdamp in die atmosfeer van slegs een ander planeet buite die Sonnestelsel bespeur, maar die planeet is 'n gasreus. Sien: Tinetti, G. (Julie 2007). . Nature. 448: 169–171. doi:.
  2. Hierdie "as" is 'n denkbeeldige lyn wat van die Noord- na die Suidpool loop.
  3. Die aantal sonnedae in 'n jaar is 1 minder as die aantal sterredae, omdat die wentelende beweging van die Aarde om die Son 'n ekstra omwenteling van die planeet om sy eie as tot gevolg het.
  4. Daar is ook ander teorieë wat die skepping van die Maan probeer verduidelik, maar die impakteorie geniet voorkeur onder wetenskaplikes.
  5. Volgens berekenings sou die Son nie genoeg hitte afgegee het om die oseane in 'n vloeibare toestand te hou nie. Daar is egter bewyse dat die oseane nie bevrore was nie, wat gelei het tot die "swak, jong son"-paradoks.
  6. Let daarop dat die teorieë nie die vorming van die kontinente in hul huidige vorm (d.w.s. Afrika, die Amerikas, Eurasië, ens.) behandel nie, maar die spoed waarteen die eerste kontinente aangewas het. Oor geologiese tydperke van miljoene jare het die Aardoppervlak homself voortdurend hervorm, soos kontinente gevorm en uiteengeskeur het. Die kontinente het oor die oppervlak beweeg en nou en dan gebots en saamgesmelt om 'n superkontinent te vorm. Rodinia, een van die eerste bekende superkontinente, het ongeveer 750 miljoen jaar gelede uiteengeskeur. Die resulterende kontinente het later weer byeengekom om Pannotia (600-540 miljoen jaar gelede) en later Pangea te vorm. Pangea het 180 miljoen jaar gelede uiteengeskeur. Sien: Murphy, J. B.; Nance, R. D. (1965). . American Scientist. 92: 324–33. doi:. Besoek op2007-03-05.AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
  7. Let daarop dat mense nie uit huidige ape ontwikkel het nie, maar dat ape en mense 50 miljoen jaar gelede 'n gemeenskaplike voorouer gehad het. Die mens en groot ape (orang-oetangs, gorillas en sjimpansees) se gemeenskaplike voorouer het ongeveer 5 miljoen jaar gelede geleef.
  8. Die Afrikaplaat sluit ook die Somaliplaat, 'n tektoniese plaat wat besig is om te vorm deur die splitsing van die Afrikaplaat langs die Oos-Afrikaanse Skeur
  1. Standish, E. Myles; Williams, James C. (PDF). International Astronomical Union Commission 4: (Ephemerides). Geargiveer vanaf (PDF) op 2012-10-14. Besoek op2010-04-03. See table 8.10.2. Calculation based upon 1 AU = 149,597,870,700(3) m.
  2. IERS Working Groups (2003). "". McCarthy, Dennis D.; Petit, Gérard IERS Technical Note No. 32, U.S. Naval Observatory and Bureau International des Poids et Mesures. Besoek op 2008-08-03.
  3. Williams, David R. (1 September 2004). (in Engels). NASA. vanaf die oorspronklike op 27 April 2020. Besoek op17 Maart 2007.
  4. Allen, Clabon Walter; Cox, Arthur N. (2000). . Springer. p. 294. ISBN 0-387-98746-0. Besoek op2011-03-13.
  5. . Nuclear Weapons & Global Security (in Engels). Union of Concerned Scientists. 31 Januarie 2011. vanaf die oorspronklike op 9 Februarie 2014. Besoek op12 Mei 2011.
  6. . The Astronomical Almanac. Geargiveer vanaf op 2013-08-26. Besoek op2011-02-25.
  7. Humerfelt, Sigurd (26 Oktober 2010). . Geargiveer vanaf op 24 April 2011. Besoek op2011-04-29.
  8. Cazenave, Anny (1995). "Geoid, Topography and Distribution of Landforms". In Ahrens, Thomas J (red.). (PDF). Washington, DC: American Geophysical Union. ISBN 0-87590-851-9. (PDF) vanaf die oorspronklike op 2006-10-16. Besoek op2008-08-03.
  9. Pidwirny, Michael (2006). (in Engels) (2nd uitg.). PhysicalGeography.net. vanaf die oorspronklike op 3 April 2020. Besoek op19 Maart 2007.
  10. Staff (24 Julie 2008). . The World Factbook. Central Intelligence Agency. vanaf die oorspronklike op 26 April 2020. Besoek op5 Augustus 2008.
  11. Yoder, Charles F. (1995). T. J. Ahrens (red.). . Washington: American Geophysical Union. p. 12. ISBN 0-87590-851-9. vanaf die oorspronklike op 2009-04-21. Besoek op2007-03-17.
  12. Allen, Clabon Walter; Cox, Arthur N. (2000). . Springer. p. 296. ISBN 0-387-98746-0. Besoek op2010-08-17.
  13. Arthur N. Cox, red. (2000). (4th uitg.). New York: AIP Press. p. 244. ISBN 0-387-98746-0. Besoek op2010-08-17.
  14. . WMO Weather and Climate Extremes Archive (in Engels). Arizona State University. Geargiveer vanaf op 19 Augustus 2016. Besoek op7 Augustus 2010.
  15. Kinver, Mark (10 Desember 2009). . BBC Online (in Engels). vanaf die oorspronklike op 27 April 2020. Besoek op22 April 2010.
  16. . WMO Weather and Climate Extremes Archive (in Engels). Arizona State University. Geargiveer vanaf op 19 Augustus 2016. Besoek op7 Augustus 2010.
  17. Dalrymple, G.B. (1991). The Age of the Earth. California: Stanford University Press. ISBN 0-8047-1569-6.
  18. Newman, William L. (9 Julie 2007). (in Engels). Publications Services, USGS. vanaf die oorspronklike op 27 April 2020. Besoek op20 September 2007.
  19. Harrison, Roy M.; Ronald E., Hester (2002). Causes and Environmental Implications of Increased UV-B Radiation. Royal Society of Chemistry. ISBN 0-85404-265-2.
  20. Carrington, Damian (21 Februarie 2000). (in Engels). BBC News. vanaf die oorspronklike op 4 Maart 2020. Besoek op31 Maart 2007.
  21. Bowring, S. (1995). "The Earth's early evolution". Science. 269: 1535. doi:. PMID .
  22. Yin, Qingzhu (2002). "A short timescale for terrestrial planet formation from Hf-W chronometry of meteorites". Nature. 418 (6901): 949–952. doi:.Onbekende parameter |coauthors= geïgnoreer (help)
  23. Kleine, Thorsten; Palme, Herbert; Mezger, Klaus; Halliday, Alex N. (2005-11-24). "Hf-W Chronometry of Lunar Metals and the Age and Early Differentiation of the Moon". Science. 310 (5754): 1671–1674. doi:. PMID .AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
  24. Canup, R. M.; Asphaug, E. (Fall Meeting 2001). "". Abstract #U51A-02, American Geophysical Union. Besoek op 2007-03-10.
  25. R. Canup and E. Asphaug (2001). . Nature. 412: 708–712. doi:.
  26. Morbidelli, A.; Chambers, J.; Lunine, J. I.; Petit, J. M.; Robert, F.; Valsecchi, G. B.; Cyr, K. E. (2000). . Meteoritics & Planetary Science. 35 (6): 1309–1320. Besoek op2007-03-06.AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
  27. Guinan, E. F.; Ribas, I.. "". ASP Conference Proceedings: The Evolving Sun and its Influence on Planetary Environments, San Francisco: Astronomical Society of the Pacific. Besoek op 2009-07-27.
  28. Rogers, John James William; Santosh, M. (2004). Continents and Supercontinents. Oxford University Press US. p. 48. ISBN 0-19-516589-6.
  29. Hurley, P. M. (1969). "Pre-drift continental nuclei". Science. 164 (3885): 1229–1242. doi:. ISSN . PMID .Onbekende parameter |month= geïgnoreer (help);Onbekende parameter |coauthors= geïgnoreer (help);More than one of |author= en |last= specified (help)
  30. Armstrong, R.L. (1968). "A model for the evolution of strontium and lead isotopes in a dynamic earth". Rev. Geophys. 6: 175–199. doi:.
  31. De Smet, J. (2000). "Early formation and long-term stability of continents resulting from decompression melting in a convecting mantle". Tectonophysics. 322: 19. doi:.
  32. Harrison, T.; Blichert-Toft, J.; Müller, W.; Albarede, F.; Holden, P.; Mojzsis, S. (2005). "Heterogeneous Hadean hafnium: evidence of continental crust at 4.4 to 4.5 ga". Science. 310 (5756): 1947–50. doi:. PMID .Onbekende parameter |month= geïgnoreer (help)AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
  33. Hong, D. (2004). "Continental crustal growth and the supercontinental cycle: evidence from the Central Asian Orogenic Belt". Journal of Asian Earth Sciences. 23: 799. doi:.
  34. Armstrong, R. L. (1991). "The persistent myth of crustal growth". Australian Journal of Earth Sciences. 38: 613–630. doi:.
  35. Purves, William Kirkwood; Sadava, David; Orians, Gordon H.; Heller, Craig (2001). Life, the Science of Biology: The Science of Biology. Macmillan. p. 455. ISBN 0-7167-3873-2.AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
  36. Doolittle, W. Ford (2000). "Uprooting the tree of life". Scientific American. 282 (6): 90–95. doi:.Onbekende parameter |month= geïgnoreer (help)
  37. Berkner, L. V.; Marshall, L. C. (1965). . Journal of Atmospheric Sciences. 22 (3): 225–261. doi:. Besoek op2007-03-05.AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
  38. Burton, Kathleen (29 November 2002). (in Engels). NASA. vanaf die oorspronklike op 27 April 2020. Besoek op5 Maart 2007.
  39. Kirschvink, J. L. (1992). Late Proterozoic low-latitude global glaciation: the Snowball Earth. The Proterozoic Biosphere: A Multidisciplinary Study. Cambridge University Press. pp. 51–52. ISBN 0-521-36615-1.
  40. Gould, Stephan J. (1994). . Scientific American. Besoek op2007-03-05.Onbekende parameter |month= geïgnoreer (help)
  41. Staff. (in Engels). Page Paleontology Science Center. vanaf die oorspronklike op 12 Junie 2020. Besoek op2 Maart 2007.
  42. Sackmann, I.-J.; Boothroyd, A. I.; Kraemer, K. E. (1993). (PDF). Astrophysical Journal. 418: 457–468. Bibcode:. doi:. Besoek op2008-07-08.AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
  43. Kasting, J.F. (1988). . Icarus. 74: 472–494. doi:. Besoek op2007-03-31.
  44. Ward and Brownlee (2002).
  45. Schröder, K.-P. (2008). "Distant future of the Sun and Earth revisited". Monthly Notices of the Royal Astronomical Society. 386: 155. doi:. 0801.4031.Onbekende parameter |coauthors= geïgnoreer (help)
    Sien ook Palmer, Jason (2008-02-22). . NewScientist.com news service. Geargiveer vanaf op 2008-03-17. Besoek op2008-03-24.
  46. Stern, David P. (25 November 2001). (in Engels). NASA. Geargiveer vanaf op 14 Oktober 2014. Besoek op1 April 2007.
  47. Tackley, Paul J. (2000-06-16). "Mantle Convection and Plate Tectonics: Toward an Integrated Physical and Chemical Theory". Science. 288 (5473): 2002–2007. doi:. PMID .
  48. Milbert, D. G.; Smith, D. A. (in Engels). National Geodetic Survey, NOAA. vanaf die oorspronklike op 27 April 2020. Besoek op7 Maart 2007.AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
  49. Sandwell, D. T.; Smith, W. H. F. (7 Julie 2006). (in Engels). NOAA/NGDC. Geargiveer vanaf op 24 Junie 2017. Besoek op21 April 2007.AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
  50. Senne, Joseph H. (2000). "Did Edmund Hillary Climb the Wrong Mountain". Professional Surveyor. 20 (5): 16–21.
  51. Sharp, David (2005-03-05). "Chimborazo and the old kilogram". The Lancet. 365 (9462): 831–832. doi:.
  52. Brown, Geoff C.; Mussett, Alan E. (1981). The Inaccessible Earth (2nd uitg.). Taylor & Francis. p. 166. ISBN 0-04-550028-2.AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
  53. Morgan, J. W.; Anders, E. (1980). . Proceedings of the National Academy of Science. 71 (12): 6973–6977. doi:. PMID . Besoek op2007-02-04.AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
  54. Vir die opbou van die Aarde kan ook verwys word na byvoorbeeld Fowler (1990), p. 1-2 & 105; Duff (1993), p. 598; Stanley (1999), p. 14-16; of van E.C. Robertson op die webwerf van die USGS.
  55. Fowler (1990), p. 4
  56. Staff. (in Engels). Volcano World. Geargiveer vanaf op 26 Augustus 2013. Besoek op11 Maart 2007.
  57. Jessey, David. . Cal Poly Pomona. Geargiveer vanaf op 2007-07-03. Besoek op2007-03-20.
  58. Staff. (in Engels). Museum of Natural History, Oregon. Geargiveer vanaf op 13 Junie 2009. Besoek op20 Maart 2007.
  59. Cox, Ronadh (2003). . Williams College. Geargiveer vanaf op 2009-04-05. Besoek op2007-04-21.
  60. Sverdrup, H. U.; Fleming, Richard H. (1942-01-01). . Scripps Institution of Oceanography Archives. Besoek op2008-06-13.
  61. Hierdie meting is deur die tuig Kaiko in Maart 1995 geneem en word as die akkuraatste meting beskou. Sien (in Engels). Japan Agency for Marine-Earth Science and Technology (JAMSTEC). vanaf die oorspronklike op 10 April 2020. Besoek op7 Junie 2008.
  62. Igor A. Shiklomanov (1999). . State Hydrological Institute, St. Petersburg. Besoek op2006-08-10.
  63. Mullen, Leslie (11 Junie 2002). (in Engels). NASA Astrobiology Magazine. Geargiveer vanaf op 21 Maart 2009. Besoek op14 Maart 2007.
  64. Morris, Ron M. . NASA Astrobiology Magazine. Geargiveer vanaf op 2009-04-15. Besoek op2007-03-14.
  65. Scott, Michon (24 April 2006). (in Engels). NASA Earth Observatory. vanaf die oorspronklike op 16 September 2008. Besoek op14 Maart 2007.
  66. Sample, Sharron (21 Junie 2005). (in Engels). NASA. Geargiveer vanaf op 8 April 2008. Besoek op21 April 2007.
  67. Geerts, B.; Linacre, E. (November 1997). . Resources in Atmospheric Sciences (in Engels). University of Wyoming. vanaf die oorspronklike op 27 April 2020. Besoek op10 Augustus 2006.
  68. Staff (8 Oktober 2003). (in Engels). NASA. vanaf die oorspronklike op 27 April 2020. Besoek op21 Maart 2007.
  69. Moran, Joseph M. (2005). . World Book Online Reference Center (in Engels). NASA/World Book, Inc. Geargiveer vanaf op 13 Desember 2010. Besoek op17 Maart 2007.
  70. Various (21 Julie 1997). (in Engels). University of Illinois. vanaf die oorspronklike op 27 April 2020. Besoek op24 Maart 2007.
  71. Staff. . UK Department for Environment, Food and Rural Affairs. Besoek op2007-03-24.
  72. Staff (2004). . Science Week. Besoek op2007-03-14.
  73. de Córdoba, S. Sanz Fernández (21 Junie 2004). (in Engels). Fédération Aéronautique Internationale. Geargiveer vanaf op 17 April 2009. Besoek op21 April 2007.
  74. Liu, S. C.; Donahue, T. M. (1974). . Journal of Atmospheric Sciences. 31 (4): 1118–1136. doi:. Besoek op2007-03-02.AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
  75. David C. Catling, Kevin J. Zahnle, Christopher P. McKay (2001). . Science. 293 (5531): 839–843. doi:. PMID .AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
  76. Abedon, Stephen T. (1997-03-31). . Ohio State University. Besoek op2007-03-19.
  77. Hunten, D. M. (1976). . Annual review of earth and planetary sciences. 4: 265–292. doi:. Besoek op2008-11-07.Onbekende parameter |coauthors= geïgnoreer (help)
  78. Fitzpatrick, Richard (16 Februarie 2006). (in Engels). NASA WMAP. vanaf die oorspronklike op 27 April 2020. Besoek op27 Februarie 2007.
  79. Campbell, Wallace Hall (2003). Introduction to Geomagnetic Fields. New York: Cambridge University Press. p. 57. ISBN 0-521-82206-8.
  80. Stern, David P. (8 Julie 2005). (in Engels). NASA. vanaf die oorspronklike op 26 April 2020. Besoek op21 Maart 2007.
  81. Espenak, F.; Meeus, J. (2007-02-07). . NASA. Geargiveer vanaf op 2012-12-05. Besoek op2007-04-20.AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
  82. Poropudas, Hannu K. J. (16 Desember 1991). (in Engels). Skeptic Tank. Geargiveer vanaf op 5 Oktober 2018. Besoek op20 April 2007.
  83. Laskar, J.; Robutel, P.; Joutel, F.; Gastineau, M.; Correia, A.C.M.; Levrard, B. (2004). . Astronomy and Astrophysics. 428: 261–285. doi:. Besoek op2007-03-31.line feed character in |author= at position 69 (help)AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
  84. Williams, D.M.; J.F. Kasting (1996). . Lunar and Planetary Science. 27: 1437–1438. Besoek op2007-03-31.AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
  85. R. Canup and E. Asphaug (2001). "Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth's formation". Nature. 412: 708–712. doi:.
  86. Staff (September 2003). . NASA, Lockheed Martin. Geargiveer vanaf op 2012-03-11. Besoek op2007-03-10.
  87. Dole, Stephen H. (1970). (2nd uitg.). American Elsevier Publishing Co. ISBN 0-444-00092-5. Besoek op2007-03-11.
  88. Ward, P.D.; Brownlee, D. (2000-01-14). Rare Earth: Why Complex Life is Uncommon in the Universe (1st uitg.). New York: Springer-Verlag. ISBN 0-387-98701-0.
  89. Hillebrand, Helmut (2004). "On the Generality of the Latitudinal Gradient". American Naturalist. 163 (2): 192–211. doi:.
  90. Staff (24 November 2006). (in Engels). Non-vertebrate Paleontology Laboratory, Texas Memorial Museum. vanaf die oorspronklike op 10 April 2014. Besoek op1 April 2007.
  91. Staff (2 Februarie 2007). (in Engels). United Nations. vanaf die oorspronklike op 2 April 2017. Besoek op7 Maart 2007.
  92. United States Census Bureau (5 Junie 2016). . United States Census Bureau International Database (in Engels). Geargiveer vanaf op 8 Oktober 2013. Besoek op5 Junie 2016.
  93. Staff. (in Engels). United Nations. Geargiveer vanaf op 13 November 2018. Besoek op7 Maart 2007.
  94. Staff (2007). . Population Reference Bureau. Geargiveer vanaf op 26 April 2013. Besoek op31 Maart 2007.
  95. Peel, M. C.; Finlayson, B. L.; McMahon, T. A. (2007). . Hydrology and Earth System Sciences Discussions. 4: 439–473. Besoek op2007-03-31.AS1-onderhoud: meer as een naam: authors list (link)
  96. Staff (15 Augustus 2006). (in Engels). Information Management Group. vanaf die oorspronklike op 27 April 2020. Besoek op31 Maart 2007.
  97. , NU.nl, 12 Junie 2009
  98. Cramb, Auslan (28 Oktober 2007). (in Engels). Telegraph. vanaf die oorspronklike op 10 November 2014. Besoek op23 Maart 2009.
  99. Stathopoulos, Vic (8 Januarie 2009). (in Engels). vanaf die oorspronklike op 1 Oktober 2019. Besoek op23 Maart 2009.
  100. Ross, M.R. (2005). (PDF). Journal of Geoscience Education. 53 (3): 319. Besoek op2008-04-28.
  • Comins, Neil F. (2001). (Second uitg.). W. H. Freeman. ISBN 0-7167-5804-0. Besoek op2007-03-17.
  • Munsell, Kirk, red. (2006-10-19). . NASA. Geargiveer vanaf op 2007-02-13. Besoek op2007-03-17.
  • Ward, Peter D.; Brownlee, Donald (2002). The Life and Death of Planet Earth: How the New Science of Astrobiology Charts the Ultimate Fate of Our World. Times Books, Henry Holt and Company. ISBN 0-8050-6781-7.
  • Williams, David R. (2004-09-01). . NASA. Besoek op2007-03-17.
  • Yoder, Charles F. (1995). T. J. Ahrens (red.). . Washington: American Geophysical Union. ISBN 0-87590-851-9. Geargiveer vanaf op 2009-04-21. Besoek op2007-03-17.
Wikimedia Commons bevat media in verband met Aarde.
Sien aarde in Wiktionary, die vrye woordeboek.

Aarde
aarde, derde, planeet, sonnestelsel, waar, menslike, lewe, ontstaan, lees, ander, taal, wysig, derde, naaste, planeet, vyfde, grootste, planeet, sonnestelsel, grootste, rotsplaneet, deursnee, massa, digtheid, betref, tuiste, miljoene, spesies, waaronder, mens,. Aarde derde planeet in ons sonnestelsel waar menslike lewe ontstaan het Lees in 039 n ander taal Hou dop Wysig Die Aarde is die derde naaste planeet aan die Son Dit is die vyfde grootste planeet in die Sonnestelsel en die grootste rotsplaneet wat deursnee massa en digtheid betref Die Aarde is die tuiste van miljoene spesies waaronder die mens en is die enigste plek in die heelal waar sover bekend lewe bestaan Die planeet het 4 54 miljard jaar gelede ontstaan 17 18 en lewe het binne die volgende miljard jaar op sy oppervlak verskyn Dit het die Aarde se atmosfeer en oppervlak beinvloed wat weer gelei het tot die florering van aerobiese en anaerobiese organismes en tot die vorming van die osoonlaag Die laag en die Aarde se magneetveld blokkeer die skadelikste straling van die Son en maak so lewe op land moontlik 19 Die Aarde se fisiese eienskappe geologiese geskiedenis en posisie in die Sonnestelsel maak die volgehoue bestaan van lewe moontlik daar word verwag dat die planeet vir die volgende 1 5 miljard jaar lewende organismes sal onderhou waarna die stygende ligsterkte van die Son die biosfeer sal vernietig 20 Aarde Die Aarde WentelbaaneienskappeEpog J2000Afelium 152 098 232 km 1 01671388 AEPerihelium 147 098 290 km 0 98329134 AESemihoofas 149 598 261 km 1 00000261 AE 1 Wentelperiode 365 256363004 dae 2 1 000017421 jaarGem omwentelingspoed 29 78 km s 3 107 200 km hHellingshoek 7 155 tot die son se ewenaar 4 1 57869 tot onveranderbare vlakte Lengteligging van stygende nodus 348 73936 3 Periheliumhoek 114 20783 3 Natuurlike satelliete 1 natuurlike maan sowat 1 000 kunsmatige satelliete 5 Fisiese eienskappeRadius by ewenaar 6 378 1 km 6 7 Radius na pole 6 356 8 km 8 Oppervlakte 510 072 000 km2 9 10 Volume 1 08321 1012 km3 3 Massa 5 9736 1024 kg 3 Gem digtheid 5 515 g cm3 3 Oppervlak aantrekkingskrag 9 780327 m s2 11 0 99732 gOntsnapping snelheid 11 186 km s 3 Sideriese rotasieperiode 0 99726968 dag 12 23h 56m 4 100sRotasiespoed by ewenaar 1674 4 km h 13 Ashelling 23 26 21 4119 2 0 367 3 Oppervlak temp Kelvin Celsiusmingem maks184 14 287 2 15 331 16 89 21457 8AtmosfeerOppervlakdruk 101 325 kPaSamestelling 78 08 Stikstof N2 3 20 95 Suurstof O2 0 93 Argon 0 038 Koolstofmonoksied Sowat 1 Waterdamp Die Aarde se buitenste laag word in verskeie segmente of tektoniese plate verdeel Hierdie plate beweeg oor miljoene jare langsamerhand oor die oppervlak Ongeveer 71 van die oppervlak word deur oseane bedek en die res deur kontinente en eilande Lopende water is noodsaaklik vir alle bekende lewensvorme en sover bekend bestaan daar geen lopende water op enige ander planeet se oppervlak nie nota 1 Die Aarde se binnekant is steeds aktief met n dik en relatief soliede mantellaag n vloeibare buitekern wat die magneetveld skep en n binnekern wat uit soliede yster bestaan Die Aarde is in wisselwerking met ander voorwerpe in die ruimte soos die Son en die Maan Tydens elke omwenteling om die Son draai die planeet ook ongeveer 365 26 keer om sy eie as nota 2 hierdie tydperk staan as n sterrejaar bekend nota 3 Die Aarde het n skuins as dit le teen n helling van 66 6º ten opsigte van sy sonnebaan die baan waarin die planeet om die son wentel Die helling het die verskillende seisoene tot gevolg Die Aarde se enigste werklike natuurlike satelliet is die Maan Die vergroot die getye van die oseane stabiliseer die Aarde se as en vertraag stadigaan die planeet se draaiing Inhoud 1 Geskiedenis 1 1 Evolusie van lewe 1 2 Toekoms 2 Fisiese eienskappe 2 1 Vorm 2 2 Samestelling 2 3 Interne struktuur en plaattektoniek 2 4 Oppervlak 2 5 Hidrosfeer 2 6 Atmosfeer 2 6 1 Weer en klimaat 2 6 2 Hoer atmosfeer 2 7 Magneetveld 3 Omwenteling 4 Maan 5 Bewoonbaarheid 5 1 Biosfeer 5 2 Natuurlike hulpbronne 5 3 Rampe en gevare 5 4 Menslike bevolking 6 Kulturele sienings 6 1 Verkenning 7 Aantekeninge 8 Verwysings 9 Bronnelys 10 Eksterne skakelsGeskiedenis WysigHoofartikel Geskiedenis van die Aarde Wetenskaplikes het deur middel van verskeie vakgebiede n gedetailleerde weergawe van die Aarde se geskiedenis saamgestel Die oudste materie in die Sonnestelsel is ongeveer 4 5672 miljard jaar oud 21 en omstreeks 4 54 miljard jaar gelede 17 18 het die Aarde en ander planete in die Sonnestelsel gevorm uit die newel van die Son n skyfvormige massa stof en gas wat na die vorming van die Son oorgebly het Die aanwas van die Aarde uit hierdie newel is in die volgende 10 tot 20 miljoen jaar grotendeels voltooi 22 Die buitenste laag of skil van die Aarde was aanvanklik gesmelt maar nadat water in die atmosfeer begin ophoop het het die laag begin afkoel en n soliede kors gevorm Nie lank daarna nie ongeveer 4 53 miljard jaar gelede is die Maan gevorm 23 waarskynlik die gevolg van n impak met n voorwerp so groot soos Mars met ongeveer 10 van die Aarde se massa 24 25 n Deel van hierdie voorwerp sou met die Aarde saamgesmelt het terwyl n ander deel die ruimte ingeskiet sou word n Derde deel sou nie genoeg snelheid gehad het om die ruimte in te skiet nie maar sou eerder deur die Aarde se swaartekrag in n wentelbaan om die Aarde vasgevang gewees het waar dit sou verenig om die Maan te vorm nota 4 Vulkaniese aktiwiteit en gasse wat uit die jong planeet ontsnap het het n oeratmosfeer geskep Gekondenseerde water aangevul deur ys en lopende water wat deur asteroides en komete na die Aarde gebring is het die planeet se oseane geskep 26 Alhoewel die Son toe slegs 70 van sy huidige ligsterkte gehad het het die oseane nie gevries nie nota 5 n Kombinasie van kweekhuisgasse en hoer vlakke van sonaktiwiteit het waarskynlik daartoe bygedra dat die Aarde se oppervlaktemperatuur gestyg het en dit het gekeer dat die oseane vries 27 Tydlyn van leweHierdie kas sien bespreking wysig 4500 4000 3500 3000 2500 2000 1500 1000 500 0 WaterEensellige leweFotosinteseEukarioteMeersellige leweArtropode WeekdierePlanteDinosourusse SoogdiereBlommeVoelsPrimate Aarde 4540 Vroegste water Vroegste lewe Vroegste suurstof Atmosferiese suurstof Suurstofkrisis Seksuele voortplanting Vroegste plante Vroegste diere Ediakara biota Kambriese ontploffing Tetrapodes Vroegste apeF a n e r o s o i k u mP r o t e r o s o i k u mA r g e i k u mH a d e i k u mPongolaHuroniesKriogeniumSaharaKarooKwarterYstydperkeKlikbaar Miljoen jaar gelede Sien ook Lewe Mens en Natuur Die eerste oseane het die hele planeet gedek waarna die eerste kontinente begin vorm het namate die aardkors afgekoel en gesteentes begin vorm het wat bo die wateroppervlak uitgesteek het Daar is twee modelle wat die ontstaan en groei van die kontinente probeer verduidelik 28 Die eerste stel voor dat die kontinentale oppervlak dus die hoeveelheid land wat bo die water uitsteek stadig maar seker gegroei het tot die huidige landoppervlak 29 Volgens die tweede model het hulle n proses van uiters vinnige aanwassing vroeg in die Aarde se geskiedenis ondergaan 30 laasgenoemde teorie word deur huidige navorsing ondersteun 31 gevolg deur n stabiele langtermyn kontinentale oppervlak 32 33 34 nota 6 Evolusie van lewe Wysig Hoofartikel Evolusie Op die oomblik is die Aarde die enigste voorbeeld van n omgewing waar die evolusie van lewe moontlik was 35 Hoogs energieke chemie het vermoedelik ongeveer 4 miljard jaar gelede n selfrepliserende molekule geskep wat in die oseaan voorgekom het Eenvoudige organiese stowwe het ontwikkel tot aminosure en nukleotides wat later gegroei het tot proteiene en ribonukleiensuur die boustowwe vir lewe Daar word geglo die laaste gemeenskaplike voorouer van alle huidige lewensvorme het n halfmiljard jaar na die eerste selfrepliserende molekule gelewe ongeveer 3 4 miljard jaar gelede 36 Die ontwikkeling van fotosintese het beteken dat die Son se energie direk deur lewensvorme gebruik kon word Fotosintese het gelei tot die produksie en opgaring van suurstof in die atmosfeer en n laag osoon n vorm van molekulere suurstof O3 in die boonste atmosfeer Die osoonlaag het lewe teen skadelike straling beskerm wat beteken het dat organismes groter as bakteriee kon ontstaan soos eukariotiese selle 37 Werklike veelsellige organismes het gevorm namate die selle binne in n kolonie toenemend gespesialiseerd geword het Met die beskerming wat die osoonlaag gebied het kon hierdie veelsellige organismes hulself oor die aardoppervlak versprei 38 Tussen 750 en 580 miljoen jaar gelede het gletseraktiwiteit tot n groot ystydperk gelei waartydens die planeetoppervlak van die pole tot by die ewenaar bevrore was n sogenaamde sneeubalaarde 39 Toe die klimaat na die ystydperk weer warmer word het lewe baie vinnig ontwikkel Kort hierna tydens die Kambriese ontploffing ongeveer 535 miljoen jaar gelede het organismes n uiters vinnige ontwikkelingsperiode ondergaan waartydens nuwe groepe organismes diere plante ens ontstaan het Sedertdien het evolusie steeds nuwer en ingewikkelder soorte lewe voortgebring n ontwikkeling wat soms onderbreek is deur kort periodes van massa uitwissings Ongeveer 500 miljoen jaar gelede het die eerste plante en insekte op land verskyn en sowat 380 miljoen jaar gelede het visse in vlak water pote begin ontwikkel waarmee hulle uit die water en oor die land kon kruip Hierdie diere was amfibies en het longe in plaas van kieue gehad Uit die amfibiee het die reptiele en later ook die soogdiere ontwikkel Die laaste massa uitwissing was ongeveer 65 miljoen jaar gelede In hierdie tyd was die dinosourusse reptiele reeds n paar honderd miljoen jaar die oorheersende lewensvorm op Aarde Die waarskynlike rede vir die massa uitsterwing was die impak van n reuse meteoriet wat alle dinosourusse en ander groot reptiele behalwe die voelagtige dinosourusse uitgewis het Dit staan bekend as die Kryt Paleogeen uitwissing Kleiner diertjies soos soogdiere wat so groot soos skeerbekmuise kon wees het ook die uitwissing oorleef Sonder die bedreiging van reusagtige karnivoriese reptiele het hulle die volgende 65 miljoen jaar vinnig ontwikkel en gediversifiseer totdat n aapagtige soogdier in Afrika n paar miljoen jaar gelede die vermoe ontwikkel het om regop te staan 40 nota 7 en hieruit het die mens ontwikkel Deur die ontwikkeling van spraak die ontdekking van landbou en die tem van diere kon die mens relatief vinnig oor die wereld versprei en na die ontstaan van beskawings binne n kort tyd n groot invloed op die biosfeer hidrosfeer atmosfeer en die landgebruik en indeling van die aardoppervlak uitoefen Die Aarde verkeer op die oomblik in n ystydperk wat ongeveer 40 miljoen jaar gelede begin en sowat 2 5 miljoen jaar gelede versterk het Die poolkappe het sedertdien siklusse van 40 000 100 000 jaar ondergaan waartydens dit aangroei en dan weer smelt Die laaste glasiale tyd of koue tydperk soms ook foutiewelik die laaste ystydperk genoem het ongeveer 10 000 jaar gelede geeindig 41 Toekoms Wysig Hoofartikel Toekoms van die Aarde Die Aarde se toekoms is nou verbind aan die van die Son Helium is stadig maar seker besig om by die Son se kern op te gaar wat sal veroorsaak dat die Son se ligsterkte stadigaan sal toeneem Oor die volgende 1 1 miljard jaar sal die Son se ligsterkte met 10 toeneem en oor die volgende 3 5 miljard jaar met 40 42 Die toenemende ligsterkte beteken dat die straling wat die Aarde bereik ook sal toeneem en klimaatmodelle dui daarop dat dit rampspoedige gevolge vir die planeet sal inhou waaronder die moontlike verlies van die planeet se oseane 43 Deur die Aarde se toenemende hoe temperatuur sal die hoeveelheid anorganiese koolstofdioksied in die atmosfeer afneem tot n konsentrasie waarby C4 fotosintese onmoontlik sal wees Dit beteken die meeste plantsoorte sal nie oorleef nie en die suurstof sal uit die atmosfeer verdwyn n Suurstoflose atmosfeer sal beide menslike en dierlike lewe onmoontlik maak 44 Binne die daaropvolgende miljard jaar sal alle oppervlakwater verdwyn 20 en die gemiddelde wereldwye temperatuur sal 70 C bereik 44 Oor ongeveer 5 miljard jaar sal die Son n rooireus word en uitsit tot ongeveer 250 maal sy huidige radius ongeveer 150 000 000 km 42 45 Dit beteken die binneplanete Mercurius Venus en die Aarde sal in die fotosfeer die Son se atmosfeer beland en vernietig word Daar is egter n paar verskillende teoriee wat n ander moontlike lot vir die Aarde bied Met die Son se uitsetting sal hy ongeveer 30 van sy massa verloor en die gepaardgaande verlies aan aantrekkingskrag sal veroorsaak dat die Aarde teoreties na n wyer wentelbaan sal skuif Selfs al sou dit gebeur sou alle oorblywende lewe egter steeds deur die Son se toenemende ligsterkte uitgewis word 42 n Onlangse rekenaarsimulasie het weer daarop gedui dat die getywerking van die vergrotende Son juis die Aarde na die Son sal trek en so sal vernietig 45 Fisiese eienskappe WysigDie Aarde is n aardse planeet met ander woorde dit het n rotsagtige liggaam Dit is anders as die reuseplanete soos Jupiter en Saturnus met gasagtige oppervlaktes Die Aarde is die grootste van die vier aardse planete in die Sonnestelsel in beide fisiese grootte en massa Die Aarde het ook die hoogste digtheid van hierdie vier planete die hoogste oppervlakswaartekrag die sterkste magneetveld en die vinnigste omwenteling 46 Dit is ook die enigste aardse planeet met aktiewe plaattektonika 47 Vorm Wysig n Vergelyking van die grootte van die vier binneste planete links na regs Mercurius Venus die Aarde en Mars Die vorm van die Aarde is baie naby aan n afgeplatte sferoide n sfeer wat by die pole afgeplat is en by die ewenaar uitbult 48 Hierdie uitbulting is as gevolg van die Aarde se omwenteling en beteken dat die deursnit van die Aarde by die ewenaar 43 km groter is as die deursnit van pool tot pool 49 As gevolg van die Aarde se topografie die aardrykskundige verskynsels soos berge dale riviere ens is die oppervlak hoegenaamd nie gelyk nie en wyk die planeet se vorm af van n ideale sferoide Tog is hierdie afwykings relatief gesproke baie klein Die grootste afwykings op die oppervlak is by Mount Everest 8 848 km bo seevlak in die Himalajas en die Mariana trog 10 911 km onder seevlak in die Stille Oseaan As gevolg van die uitbulting rondom die ewenaar is die verste punt vanaf die Aarde se kern in werklikheid die vulkaan Chimborazo in Ecuador 50 51 Vroee denkers soos Pythagoras en Aristoteles het reeds vermoed dat die Aarde min of meer bolvormig moet wees maar in latere eeue het hierdie vermoede in die vergetelheid geraak Dit was eers met die koms van seereisigers soos Christophorus Columbus en Ferdinand Magellaan dat hierdie vermoede deur lang seereise en kartografie bevestig kon word Samestelling Wysig Chemiese samestelling van die Aardkors 52 Verbinding Formule SamestellingVastelands Oseaniessilika SiO2 60 2 48 6 alumina Al2O3 15 2 16 5 kalk CaO 5 5 12 3 magnesia MgO 3 1 6 8 yster II oksied FeO 3 8 6 2 natriumoksied Na2O 3 0 2 6 kaliumoksied K2O 2 8 0 4 yster III oksied Fe2O3 2 5 2 3 water H2O 1 4 1 1 koolstofdioksied CO2 1 2 1 4 titaandioksied TiO2 0 7 1 4 fosforpentoksied P2O5 0 2 0 3 Totaal 99 6 99 9 Dia Aarde se massa is ongeveer 5 98 1024 kg en bestaan hoofsaaklik uit yster 32 1 suurstof 30 1 silikon 15 1 magnesium 13 9 swawel 2 9 nikkel 1 8 kalsium 1 5 en aluminium 1 4 Die oorblywende 1 2 bestaan uit spore van ander elemente As gevolg van massa afskeiding n proses waartydens swaarder dele na die kern van n liggaam beweeg word daar geglo dat die kern van die Aarde hoofsaaklik uit yster bestaan 88 8 met kleiner hoeveelhede nikkel 5 8 swawel 4 5 en minder as 1 spoorelemente 53 Interne struktuur en plaattektoniek Wysig Die Aarde en sy interne opbouing 1 binnekern 2 buitekern 3 binnemantel 4 oorgangsone 5 buitemantel 6 kors Die aardkors bestaan uit 95 stollingsgesteentes en 5 afsettings of sedimentgesteentes Desondanks bedek laasgenoemde ongeveer 75 van die aardoppervlak terwyl die stollingsgesteentes hoofsaaklik onder die oppervlak voorkom Die kors bestaan veral uit stollingsgesteentes met n lae digtheid soos andesiet en graniet terwyl die oseaniese kors veral uit gabbro en basalt bestaan Daar bestaan ook n derde soort gesteente metamorfe gesteente wat uit afsettings en stollingsgesteentes vorm deur die groei van nuwe minerale in die dieper dele van die kors Tussen die kern van die Aarde en die kors le die mantel wat hoofsaaklik saamgestel is uit yster en magnesiumryke silikate en oksiede Die mantel se digtheid is hoer as die van die kors en neem toe met diepte gemiddeld 3 5 tot 5 g cm3 Danksy die Aarde se hoe druk sit die mantel vas maar is tog taaivloeibaar wat beteken dat materiaal in die mantel kan vloei As gevolg van hoe druk is die mantel na aan die kern byna onbeweeglik maar nader aan die kors raak dit meer viskeus of sagter Die mantel is tussen 2800 en 2900 km dik Afhanklik van die mantel se viskositeit kan n binne en buitemantel onderskei word met n bree oorgangsone daartussen 54 Die aardkern het n digtheid van 10 tot 13 g cm3 en bestaan hoofsaaklik uit yster en nikkel met spore van ander elemente Die kern kan in n vaste binnekern en n vloeibare buitekern verdeel word Die binnekern het n deursnit van ruim 2500 km en is ondanks die uiters hoe temperatuur van 5000 K in vaste vorm as gevolg van die enorme druk wat daarop uitgeoefen word Om die binnekern is die buitekern gelee met n dikte van 2200 km en n temperatuur van 4500 K 54 Konveksiestrome in die buitekern is verantwoordelik vir die opwekking van die Aarde se magneetveld Die buitenste laag van die Aarde is in vaste vorm en word die litosfeer genoem Die litosfeer word gevorm uit die kors en n deel van die mantel Onder die litosfeer le die astenosfeer wat vanwee die hoe temperatuur en relatief lae druk die taaivloeibaarste deel van die mantel is Die litosfeer is volgens die teorie van plaattektoniek verdeel in tektoniese plate wat onafhanklik van mekaar oor die sagte astenosfeer kan beweeg 55 en in feite daarop dryf Die Aarde se grootste tektoniese plate Afrikaplaat nota 8 Antarktiese plaat Australiese plaat Eurasiese plaat Noord Amerikaanse plaat Suid Amerikaanse plaat Stille Oseaanplaat Die tektoniese plate beweeg ten opsigte van mekaar slegs n paar sentimeter per jaar Tussen hierdie plate kan konvergente plate wat na mekaar beweeg divergente plate wat weg van mekaar beweeg en transforme plate wat langs mekaar beweeg voorkom Hierdie beweging veroorsaak vulkanisme die vorming van troe berge en aardbewings langs die plaatgrense By divergente plaatgrense word daar deur die opwaartse stroming van uiters warm materiaal in die mantel voortdurend nuwe oseaniese litosfeer gevorm By konvergente plaatgrense skuif die een plaat onder die ander in deur n proses wat subduksie genoem word Slegs oseaniese litosfeer kan hierdie proses in groot hoeveelhede ondergaan kontinentale litosfeer is te dik en te lig daarvoor As gevolg van subduksie word die oseaniese litosfeer die hele tyd herwin sodat die meeste oseaniese litosfeer nie ouer as 100 miljoen jaar is nie relatief jonk op n geologiese tydskaal Oppervlak Wysig Die Aarde se oppervlak wissel drasties van plek tot plek Ongeveer 70 8 van die oppervlak word deur water bedek 9 en n groot deel van die vastelandsplaat is onder seevlak Hierdie onderwater oppervlak het bergagtige eienskappe met bergreekse vulkane troe skeurdale plato s en vlaktes Die oorblywende 29 2 wat nie deur water gedek word nie beskik oor berge woestyne vlaktes plato s en ander geomorfologiese verskynsels Die planeet se oppervlak word aanhoudend hervorm deur plaattektonika en erosie alhoewel hierdie hervorming miljoene jare lank neem om plaas te vind Die oppervlakverskynsels wat deur plaattektonika gebou of hervorm is word aan voortdurende wind en weer blootgestel neerslag temperatuurwisselings chemiese effekte asook vergletsering kuserosie die opbou van koraalriwwe en groot meteoorimpakte dra almal tot die hervorming van die landskap by Die huidige topografie van die Aarde Die kontinentale kors bestaan uit lae digtheidmateriaal soos die stollingsgesteentes graniet en andesiet n Ander gesteente wat minder algemeen is is basalt n digter vulkaniese gesteente wat die hoofbestanddeel van die oseaanbodem is 56 Sediment of afsettingsgesteentes vorm deur die opeenhoping van sediment wat saamgepers word Alhoewel slegs 5 van die hele aardkors uit sedimentgesteente bestaan dek hierdie 5 nagenoeg 75 van die kontinentale oppervlaktes 57 Metamorfe gesteentes die derde soort rots wat op die Aarde gevind word word geskep wanneer hoe temperature of hoe druk of beide stolling en afsettingsgesteentes saamsmelt Die volopste silikaatminerale op die Aarde se oppervlak sluit kwarts veldspaat amfibool mika pirokseen en olivien in 58 Algemene karbonaatminerale sluit kalsiet wat in kalksteen gevind word aragoniet en dolomiet in 59 Die pedosfeer is die heel buitenste laag van die Aarde wat uit grond oftewel aarde bestaan en aan grondvorming onderwerp word Dit is gelee by die skeidingsvlak van die litosfeer atmosfeer hidrosfeer en biosfeer Die hoogte van die landoppervlak van die Aarde wissel van die laagste punt 418 m by die Dooie See tot n hoogte van 8 848 m by die piek van Mount Everest Die gemiddelde hoogte van land bo seevlak is 840 m 60 Hidrosfeer Wysig Hoofartikel Hidrosfeer Ongeveer 71 van die Aarde se oppervlak word deur water bedek Die volop water op die aardoppervlak is n unieke kenmerk wat die sogenaamde Blou Planeet van die ander planete in die Sonnestelsel skei Die Aarde se hidrosfeer bestaan hoofsaaklik uit oseane maar sluit tegnies gesproke alle wateroppervlaktes in die wereld in waaronder ook binnelandse see mere riviere en ondergrondse water tot n diepte van 2 000 m Die diepste ondergrondse water is by die Challenger diepte in die Mariana trog in die Stille Oseaan met n diepte van 10 911 4 m 61 Die gemiddelde diepte van die oseane is 3 800 m meer as vier keer die gemiddelde hoogte van die kontinente 60 Die oseane se massa is ongeveer 1 35 1018 metriese ton of ongeveer 1 4400 van die Aarde se totale massa en beslaan n volume van 1 386 109 km3 Indien al die Aarde se land eweredig oor die oppervlak versprei was sou die water rys tot n hoogte van meer as 2 7 km bo die huidige seespieel Slegs 2 5 van die water op Aarde is varswater die oorblywende 97 5 is soutwater Die meerderheid van die varswater ongeveer 68 7 is in ysvorm 62 Ongeveer 3 5 van die oseane se totale massa bestaan uit sout Meeste van hierdie sout is deur vulkaniese aktiwiteit vrygestel of uit koue vulkaniese gesteentes verkry 63 Die oseane is ook n reservoir vir opgeloste atmosferiese gasse wat noodsaaklik is vir die oorlewing van baie waterliewende wesens 64 Seewater het n belangrike invloed op die wereld se klimaat aangesien die oseane as n groot hittereservoir optree 65 Wysigings in die oseaniese temperatuurverspreiding kan groot veranderinge in die weer veroorsaak soos die El Nino verskynsel aantoon 66 Atmosfeer Wysig Hoofartikel Aarde se atmosfeer Die atmosfeer is die gasvormige laag wat die Aarde omhul Die gemiddelde atmosferiese druk op die Aardoppervlak is 101 325 kPa 3 Die atmosfeer bestaan uit 78 stikstof en 21 suurstof met spoorhoeveelhede waterdamp koolstofdioksied en ander gasagtige molekules Die atmosfeer eindig nie plotseling op n sekere hoogte nie maar neem eerder in konsentrasie af hoe hoer mens van die oppervlak is Die onderste deel van die atmosfeer waar ongeveer 75 van sy massa is word die troposfeer genoem Die hoogte van die troposfeer wissel tussen breedteliggings by die pole is dit 8 km en by die ewenaar 17 km Hierdie afstand wissel ook soms as gevolg van weer en seisoenale faktore 67 In vergelyking met ander planete is die hoe konsentrasie suurstof in die Aarde se atmosfeer uniek Normaalgesproke sou suurstof deur oksidasiereaksies by verwering in n relatief kort tyd uit die atmosfeer verdwyn maar op Aarde sorg fotosintese deur plante vir n voortdurende vervaardiging van nuwe suurstof uit koolstofdioksied Danksy die aanwesigheid van suurstof het die Aarde bowendien n osoonlaag wat die oppervlak beskerm teen ultravioletstraling wat lewendige wesens skade kan berokken Die atmosfeer beskerm die Aarde deurdat kleiner meteore wat die Aarde sou tref as gevolg van wrywing verbrand wanneer hulle deur die atmosfeer beweeg Deur die verplasing van waterdamp en deur neerslag bring die atmosfeer ook water na die oppervlak Verder verswak die atmosfeer ook potensieel drastiese temperatuurverskille tussen dag en nag deur warmte vas te hou 68 Hierdie laasgenoemde verskynsel staan as die kweekhuiseffek bekend gasmolekules binne in die atmosfeer van warmte energie op wat deur die oppervlak weerkaats word Die belangrikste kweekhuisgasse in die aardatmosfeer is koolstofdioksied waterdamp metaan en osoon Sonder hierdie kweekhuiseffek sou die gemiddele oppervlaktemperatuur 18 C wees en sou lewe nie kon voortbestaan nie 9 Weer en klimaat Wysig Hoofartikels Weer en Klimaat Die troposfeer word voortdurend deur sonstraling opgewarm wat lei tot uitsetting van die lug Lug met n laer digtheid styg op en word dan vervang deur koeler lug met n hoer digtheid Dit lei tot die sirkulasie van lug in die atmosfeer wat die weer en klimaat deur die herverdeling van hitte energie aandryf 69 Rond die ewenaar val die sonlig loodreg in terwyl die lig by die pole teen n klein hoek inval Daardeur word die atmosfeer op hoer breedtegrade sterker opgewarm as rond die ewenaar Die belangrikste sirkulasie in die atmosfeer word aangedryf deur hierdie temperatuurgradient Die oseaanstroming het ook n invloed op die klimaat die sirkulasie van die seestrome verdeel die hitte energie van die ewenaar in die rigting van die pole Deur die verdamping van oppervlakwater kan lug waterdamp bevat As die lug warm genoeg is om op te styg daal die lugdruk waardeur die lug versadig raak en water kondenseer Die klein waterdruppeltjies wat op hierdie manier ontstaan vorm saam n wolk As daar genoeg waterkondensasie plaasvind sal die druppels voldoende aangroei om as reen terug te val na die oppervlak Die hoeveelheid reen of neerslag verskil per plek sommige gebiede kry n paar meter per jaar terwyl ander minder as een millimeter per jaar kry Die gemiddelde neerslag in n gebied word bepaal deur die dominante windrigting die topologiese eienskappe en die temperatuurverskille 70 Ondanks die plaaslike verskille kan die Aarde volgens breedtegraad onderverdeel word in sones wat ongeveer dieselfde klimaat het Van die ewenaar tot die pole vind mens die warm nat tropiese klimate dan die warm droe subtropiese klimate daarna die koeler nat gematigde klimate dan die droe koeler landklimate en as laaste die koue droe poolklimate 71 Hoogte het ook n invloed op die klimaat Aangesien die atmosfeer dunner word hoe hoer mens bo seespieel is is gebiede wat hoer gelee is kouer n Verdere indeling van klimate is die klimaatklassifikasie van Wladimir Koppen wat die klimate volgens temperatuur en neerslag rangskik Hoer atmosfeer Wysig Hierdie aansig wys n volmaan wat gedeeltelik versteek word deur die Aarde se atmosfeer Bo die troposfeer word die atmosfeer meestal verdeel in die stratosfeer die mesosfeer en die termosfeer Elkeen van hierdie lae het n ander temperatuurverloop die koers waarteen temperatuur m b t hoogte verander Buite die termosfeer begin die eksosfeer wat oorgaan in die magnetosfeer waar die sonwind deur die Aarde se magneetveld opgevang word 72 Die osoonlaag wat die aardoppervlak teen ultravioletstraling beskerm is in die stratosfeer gelee Die Karman lyn n denkbeeldige lyn wat 100 km bo die aardoppervlak le word gebruik as grens tussen die atmosfeer en die ruimte 73 en le in die onderste deel van die termosfeer As gevolg van hitte energie kan sommige molekules in die buitenste dele van die atmosfeer n snelheid bereik wat vinnig genoeg is om uit die Aarde se swaartekrag te ontsnap Dit beteken dat die atmosfeer stadig maar seker die ruimte in lek Ligte molekules soos waterstof en helium bereik hierdie ontsnappingssnelheid makliker en lek dus meer as ander gasse 74 Dis deels as gevolg van die lek van waterstof dat die Aarde van n aanvanklik reduserende stand tot die huidige oksiderende stand verander het Fotosintese het n bron van vrye suurstof verskaf maar daar word geglo dat die verlies van reduserende agente soos waterstof n noodsaaklike voorvereiste is vir die wydverspreide ophoping van suurstof in die atmosfeer 75 Dit is dus moontlik dat hierdie ontsnappingsvermoe van waterstof n invloed gehad het op die aard van die lewe wat op die planeet ontwikkel het 76 In die huidige suurstofryke atmosfeer word die oorgrote meerderheid waterstof in water omgesit voor dit uit die atmosfeer kan ontsnap Die grootste verlies van waterstof is nou afkomstig van die afbreek van metaan in die boonste atmosfeer 77 Magneetveld Wysig Die Aarde se magneet is by benadering n dipool Die Aarde se magneetveld het by benadering die vorm van n magnetiese dipool met twee magnetiese pole wat ongeveer op dieselfde plek as die planeet se geografiese pole le Volgens die dinamoteorie word die magneetveld opgewek deur konveksiestroming in die gesmelte metaliese buitekern van die Aarde Deur die beweging van hierdie konduktiewe massas word elektriese strome opgewek wat weer op hul beurt die magneetveld veroorsaak Konveksiestroming in die buitekern is chaoties van aard en verander hul rigting met tye waardeur die Aarde se magneetveld omgekeer word Hierdie omkerings vind elke paar miljoen jaar plaas die laaste omkering was ongeveer 700 000 jaar gelede 78 79 Die magneetveld vorm die magnetosfeer wat deeltjies uit die sonwind en kosmiese straling afweer Die buitekant van die magnetosfeer die sogenaamde boogskok is aan die kant van die Aarde wat na die Son gerig is op n afstand van ongeveer 12 keer die radius van die Aarde Die botsing tussen die Aarde se magnetiese veld en die sonwind vorm die Van Allen gordels n paar konsentriese ringe om die Aarde waar gelaaide deeltjies voorkom Wanneer hierdie plasma die Aarde se atmosfeer by die magnetiese pole binnedring veroorsaak dit poolligte 80 Omwenteling Wysig Die Aarde se skuins as en sy verhouding tot die draaias en wentelbaan Die hoek van die Aarde se as met die sonnebaan veroorsaak die seisoene As die Aarde op die punt in sy baan is wanneer die Noordpool na die Son toe gerig is is dit in die Noordelike halfrond somer en in die Suidelike halfrond winter Hierdie skets verduidelik moontlik bietjie beter hoe die aarde se gekantelde as seisoene veroorsaak Die Aarde neem 23 uur 56 minute en 4 091 sekondes om een keer om sy eie as te draai n sogenoemde sideriese dag As mens die Aarde van bo die Noordpool af beskou draai hy antikloksgewys en lyk dit vir n toeskouer op die aardoppervlak asof die ander hemelliggame die sterre planete Son en Maan in die ooste opkom en in die weste sak Die Aarde draai in n ietwat eksentriese baan om die Son Een so omwenteling n sideriese jaar duur ongeveer 365 25636 dae Hierdie beweging om die Son beteken dat die Son vir n toeskouer op die Aarde elke dag ongeveer 1 na die ooste beweeg ten opsigte van die sterre As gevolg van hierdie beweging kom die Son dan ook elke dag ongeveer 4 minute later op ten opsigte van die sterre Die tydsduur wat die Aarde nodig het om weer in dieselfde posisie te kom ten opsigte van die Son is dus ongeveer 4 minute langer as n sideriese dag en word n sinodiese dag genoem Die afstand tussen die Aarde en die Son is gemiddeld byna 150 miljoen km en die Aarde beweeg teen n snelheid van 29 783 km s om die Son Die Aarde bereik sy perihelium die punt in sy wentelbaan waar hy die naaste aan die Son is op 3 Januarie en sy aphelium die verste punt van die Son af op ongeveer 4 Junie Die verskil in die twee afstande sorg daarvoor dat die hitte energie wat die Aarde tydens sy perihelium ontvang 106 9 is van die hitte energie wat die Aarde tydens sy aphelium ontvang As gevolg van die Aarde se helling is die suidelike halfrond tydens die perihelium nader aan de Son somer in die suidelike halfrond terwyl die noordelike halfrond tydens die perihelium nader aan die Son is somer in die noordelike halfrond wat beteken dat die suidelike halfrond in die loop van n jaar bietjie meer energie as die noordelike halfrond ontvang Hierdie effek word egter grotendeels opgehef deurdat die oseane die energieverskil absorbeer die suidelike halfrond het n baie groter wateroppervlak as die noordelike halfrond en die effek van seisoene as gevolg van die helling van die aardas is baie groter Die hoek van die aardas met die sonnebaan en inkomende sonlig veroorsaak seisoene op Aarde As die Aarde op die punt in sy baan is wanneer die Noordpool na die Son gerig is is dit somer in die noordelike halfrond en winter in die suidelike halfrond Aangesien die draaias van die Aarde nie loodreg op sy wentelbaan staan nie maar 23 4 daarvan afwyk die inklinasiehoek verander die hoek waarmee die Son se strale die Aarde tref in die loop van n jaar Hierdie verandering dra ook saam met die Aarde se beweging om die Son by tot die planeet se seisoene Die noordelike halfrond is tydens sy somer verder weg van die son as in die winter wat beteken dat die somer n paar dae langer as die winter duur Vir die suidelike halfrond geld die teenoorgestelde Maan WysigHoofartikel Maan Eienskappe Deursnit 3 474 8 kmMassa 7 34922 kg 8 119 tonsSemi belangrike as 384 400 kmWenteltyd 27 dae 7 uur 43 7 min Die Aarde besit een natuurlike satelliet die Maan Die Maan se deursnit is gelyk aan ongeveer n kwart van die van die Aarde Dit is die grootste maan in die Sonnestelsel relatief tot sy planeet Die natuurlike satelliete wat om ander planete wentel word ook mane genoem na die Aarde se maan Die Maan is nes die Aarde n aardse liggaam m a w dit is n rotsagtige hemelliggaam wat vernaamlik uit silikate bestaan In teenstelling tot die Aarde besit die Maan egter geen atmosfeer nie Alhoewel die deursnit van die Son ongeveer 400 keer groter as die van die Maan is lyk dit vir n waarnemer op Aarde asof hulle ongeveer dieselfde deursnit het Dit is omdat die Son ongeveer 400 keer verder as die Maan van die Aarde af is Dit is ook die rede waarom daar op Aarde beide totale en gedeeltelike sonsverduisterings voorkom Die Aarde en die Maan draai gedurende 27 32 sideriese dae om n gemeenskaplike swaartepunt Vanuit die Son gesien duur die omwenteling van die Maan bietjie langer die periode tussen twee volle mane n sg sinodiese maand duur 29 53 dae Die vlak van Maan se wentelbaan het n helling van 5 teen opsigte van die ekliptika Sonder hierdie hoek sou daar elke twee weke n sons of maansverduistering wees Die aantrekkingskrag van die Maan is verantwoordelik vir die oseaangetye op Aarde Die aantrekkingskrag van die Aarde op die Maan is weer verantwoordelik daarvoor dat die Maan n gebonde omwenteling het m a w die tyd wat die Maan neem om om sy eie as wentel is gelyk aan die tyd wat dit neem om om die Aarde te wentel As gevolg daarvan sien waarnemers op Aarde altyd dieselfde kant van die Maan Tydens die Maan se omwenteling om die Aarde kan n maansiklus waargeneem word verskillende dele word op verskillende tye deur die Son verlig met n ligskadugrens wat die donker deel van die ligte deel skei Een van die gevolge van die aantrekkingskragte tussen die Aarde en die Maan is dat die Maan se wentelspoed stadigaan versnel Johannes Kepler het reeds in die 17de eeu bewys dat wanneer n liggaam se wentelspoed versnel die radius van sy wentelbaan vergroot Dit is ook die geval met die Aarde se natuurlike satelliet die Maan beweeg elke jaar ongeveer 38 mm van die Aarde af weg Tegelykertyd word die Aarde se omwentelingsperiode m a w een dag elke jaar 23 mikrosekondes µs langer 81 Maar waar die dae in die verre toekoms dus langer sal wees was hulle in die verlede juis korter Sowat 410 miljoen jaar gelede tydens die Devoontydperk was een dag 21 8 uur lank en was daar 400 dae in n jaar 82 Die getywerking van die Maan stabiliseer die stand van die Aarde se skuins as 83 Sommige geleerdes dink dat die aardas sonder hierdie stabiliserende werking van die Maan aan chaotiese veranderinge blootgestel sou wees waardeur die Aarde se klimaat baie wisselvalliger en ekstreem sou wees Indien die aardas in dieselfde baan as die Aarde was soos tans die geval is by Uranus sou uiterse verskille in seisoen tot strawwe weer lei een pool sou direk na die Son wys tydens die somer en direk in die teenoorgestelde rigting in die winter Planetere wetenskaplikes wat hierdie effek bestudeer het glo dat komplekse lewensvorms in so n geval waarskynlik onmoontlik sou wees 84 n Voorstelling van die relatiewe groottes van en afstand tussen die Aarde en sy Maan volgens skaal Daar is n aantal teoriee wat die oorsprong van die Maan verduidelik die een wat die algemeenste aanvaar word is die reuse impak teorie waarvolgens die Maan gevorm het na die Mars grootte protoplaneet Theia met die Aarde gebots het Hierdie teorie verduidelik onder meer die Maan se relatiewe tekort aan yster en vlugtige elemente plus die feit dat sy samestelling byna identies is aan die van die aardkors 85 Behalwe een natuurlike satelliet besit die Aarde ook n aantal klein kwasi of skynsatelliete Die grootse is Cruithne n 3 3 km grote planetoide wat in 1986 ontdek is Verder is daar ook n aantal kleiner voorwerpe soos 2002 AA29 2003 YN107 en 2004 GU9 wat ook soortgelyke bane het Bewoonbaarheid Wysig n Reeks teoreties bewoonbare sones met sterre van verskillende massa die Sonnestelsel is in die middel Nie volgens skaal nie Die Aarde voldoen aan n groot aantal vereistes waaraan enige planeet moet voldoen om deur komplekse veelsellige wesens bewoon te kan word Hierdie vereistes is die teenwoordigheid van groot hoeveelhede lopende water die teenwoordigheid van komplekse organiese molekules en genoeg energie om metabolisme in organismes moontlik te maak 86 n Groot aantal faktore sorg daarvoor dat die omstandighede op Aarde gunstig is vir die ontstaan en instandhouding van n komplekse biosfeer Voorbeelde hiervan is die eksentrisiteit van die Aarde se wentelbaan sy skuins as sy omwentelingsnelheid sy voordelige afstand van die Son sy groot natuurlike satelliet die besonderse samestelling van sy atmosfeer sy magneetveld en die vulkaniese aktiwiteit wat op die Aarde plaasvind 87 Biosfeer Wysig Hoofartikel Biosfeer Daar word na al die lewensvorme op die planeet as n biosfeer verwys Die Aarde is sover die mens se kennis strek die enigste planeet wat n biosfeer het en baie geleerdes dink dat planete met n biosfeer seldsaam is 88 Die Aarde se biosfeer het ongeveer 3 5 miljard jaar gelede ontstaan en het sedertdien aansienlik ontwikkel Die biosfeer kan in biome verdeel word gebiede op Aarde wat dieselfde ekostelsel met soortgelyke plante en diere het Aardse biome biome op land volg dikwels dieselfde klimaatsones op die Aarde wat deur breedtegraad en hoogte bo seespieel bepaal word Voorbeelde van aardse biome is toendras boreale naaldwoude naaldwoude gemende woudgebiede medittereense woudgebiede grasvlaktes woestyne en manglietgebiede In die poolse biome die toendras en die woestyne kom daar relatief min lewe voor terwyl die grootste biodiversiteit per oppervlak rond die ewenaar gevind kan word 89 Aardse biome is afhanklik van die bodem en van watertoevoer vir voedingstowwe Daar is ook water of seebiome byvoorbeeld koraalriwwe en seewierwoude Natuurlike hulpbronne Wysig Landgebruik op Aarde soos in 1993 10 Bewerkbare land 13 13 Permanente gewasse 4 71 Permanente weivelde 26 Woude 32 Stedelike gebiede 1 5 Ander 30 Die Aarde bevat grondstowwe wat vir die mens van nut is en deur hom ontgin word Sommige grondstowwe is uitputbaar m a w daar is slegs n beperkte hoeveelheid beskikbaar soos fossielbrandstowwe Groot voorrade fossielbrandstowwe soos steenkool olie gas en metaanys word uit die aardkors verkry Hierdie hulpbronne word gebruik vir die opwekking van energie en by chemiese produksieprosesse Die aardkors bevat ook erts wat gevorm word deur n geologiese proses aangedryf deur tektoniese aktiwiteit of erosie 90 Erts is n gekonsentreerde bron van verskeie metale en ander nuttige elemente Danksy veeteelt en landbou lewer die biosfeer die mensdom baie nuttige produkte onder andere voedsel hout leer en wol Rampe en gevare Wysig Groot gebiede word onderwerp aan uiterse weersomstandighede soos siklone orkane en tornado s Ander gebiede het weer te make met aardbewings tsoenami s vulkaanuitbarstings vloede droogtes grondverskuiwings en ander natuurrampe Sommige gebiede word bedreig deur gevare met n menslike oorsaak Bevolkingsgroei en ekonomiese groei gaan soms gepaard met die besoedeling van water en lug Nywerhede en intensiewe landbou en veeteelt kan lei tot bodem lug of waterverontreiniging suurreen oorbeweiding erosie ontbossing en woestynvorming Mede as gevolg van bevolkingsgroei neem die mensdom steeds meer land in gebruik wat gepaard gaan met die verlies van habitat en moontlik dan ook die uitsterwing van verskeie wilde diere en plante Daar bestaan wetenskaplike konsensus dat daar n verbinding tussen aardverwarming en die grootskaalse verbranding van fossielbrandstowwe is Tydens die proses word koolstofdioksied in die atmosfeer vrygestel wat die kweekhuiseffek versterk n Warmer klimaat sal waarskynlik gepaard gaan met die smelt van gletsers en yskappe uiterse temperatuurskommelinge en die wereldwye styg van gemiddelde seevlakke 91 Menslike bevolking Wysig In 2016 was daar wereldwyd ongeveer 7 33 miljard mense 92 daar word verwag dat hierdie getal in 2050 tot 9 2 miljard sal styg 93 Die grootste deel van hierdie bevolkingsgroei sal in ontwikkelingslande plaasvind Bevolkingsdigtheid wissel van plek to plek maar meer as die helfte van die wereld se bevolking woon in Asie Daar word verwag dat in 2020 60 van die wereldbevolking in stede sal woon in plaas van op die platteland 94 Afgesien van n paar uitsonderings is die hele landoppervlak verdeel in state behalwe Antarktika In 2016 was daar 193 internasionaal erkende onafhanklike state Daarnaas is daar 72 afhanklike en outonome gebiede en n paar betwiste gebiede In die geskiedenis van die Aarde was daar nog nooit n wereldregering gewees nie alhoewel n aantal nasies sonder sukses na werelddominasie gestreef het Die Verenigde Nasies is n internasionale organisasie met die doel om samewerking op die gebied van internasionale reg veiligheid menseregte ekonomiese ontwikkeling en kultuur te bevorder en gewapende konflik te voorkom In 2008 het 192 state hulle by die organisasie aangesluit Volgens beraming is slegs een agtste van die aardoppervlak geskik vir menslike bewoning ses agtstes word deur oseane bedek terwyl die res van die land woestyn of ander onbewoonbare gebied is 95 Die mees noordelike permanente nedersetting is Alert op die Kanadese eiland Ellesmere 82 28 N 96 terwyl die mees suidelike die Suidpoolstasie Amundsen Scott op Antarktika is 90 S In totaal was daar reeds 500 mense buite die aardatmosfeer gewees 97 waarvan 12 op die Maan geloop het Gewoonlik is die enigste mense in die ruimte die bemanningslede van die Internasionale Ruimtestasie Die verste wat die mens al van die Aarde was was in 1970 toe die bemanning van Apollo 13 400 171 km van die Aarde af was 98 99 Kulturele sienings Wysig Die eerste foto van n Aardopkoms geneem deur ruimtevaarders van Apollo 8 Die naam Aarde is afkomstig van die Oud Nederlandse woord Ertha wat in Middel Nederlands Erde geword het en toe Aarde in Nederlands en Afrikaans Die standaard sterrekundige simbool vir die Aarde is n kruis binne in n sirkel Daar word ook na die simbool as die wiel of sonkruis verwys en dit word oor die algemeen as n voorstelling van die Aarde se vier windstreke gesien In sommige kulture word die Aarde gepersonifiseer as n god of moedergodin Moeder Aarde Voorbeelde hiervan is Tonantzin letterlik ons moeder by die Asteke Pachamama by die Inkas Bhumi Deva by die Hindoes Gaia by die Grieke en Romeine Hou T u in Sjina en die godin Jord in Noorse mitologie In Griekse mitologie was die aardgodin die vrou van die hemelgod Uranos In die Egiptiese mitologie was die Aarde egter n manlike god Geb terwyl die hemel Noet juis vroulik was Die meeste godsdienste het n skeppingsverhaal waarin die Aarde op n bonatuurlike manier deur n godheid geskape word Sommige fundamentalistiese gelowe hang n letterlike interpretasie van ou godsdienstige tekste aan en verwerp die konvensionele wetenskaplike teoriee oor die Aarde en die ontstaan en evolusie van die lewe 100 Verkenning Wysig In die verloop van tyd het die kennis van die Aarde toegeneem maar daar was tye toe min oor die planeet bekend was Vanaf die Oudheid het verskeie kulture geglo dat die Aarde plat was die Mesopotamiers het die Aarde as n plat skyf gesien wat in n oseaan dryf Tog was daar in die tyd ook mense wat geglo het dat die Aarde bolvormig moet wees Sommige van die eerste mense wat n bolvormige Aarde voorgestel het was Griekse natuurfilosowe honderde jare voor Christus Hulle het vasgestel dat die skaduwee van die Aarde tydens n maansverduistering altyd sirkelvormig is Die Griekse sterrekundige Eratostenes 276 v C 194 v C het die omtrek van die Aarde redelik noukeurig bereken hy was slegs 15 uit In die Middeleeue was die konsep van n bolvormige Aarde bekend in die Midde Ooste Europa en Indie Die Anglo Saksiese monnik Bede 672 735 en die Italiaanse filosoof Thomas van Aquino 1225 1274 het beide geglo dat die Aarde bolvormig was terwyl ander soos die 6de eeuse ontdekkingsreisiger Kosmas Indikopleustes geglo het dat die Aarde plat was Dit was eers met die koms van Ferdinand Magellaan wie se ekspedisie in 1522 n reis om die wereld voltooi het dat die teorie van bolvormige Aarde as onomstootlik bewese beskou is Dit was oorspronklik ook nie bekend dat die Aarde om die Son wentel nie Tot in die Middeleeue was dit oor die algemeen aanvaar dat die Aarde die middelpunt van die heelal was Dit was eers na sterrekundige ontdekkings deur onder andere Nicolaas Copernicus 1473 1543 en Galileo Galilei 1564 1642 wat dit duidelik geword het dat die Aarde nie sentraal in die heelal staan nie maar om die Son draai Na die Middeleeue het die Europese kennis van die wereld deur middel van ontdekkingsreise toegeneem Danksy nuwe tegnieke in kartografie navigasie en landmeetkunde het die geografiese kennis van die ligging en aard van die kontinente vinnig gegroei Ook in die 20ste het tegnologiese ontwikkelings die publieke insig van die Aarde sterk verander In 1959 is daar vir die eerste keer n foto van die Aarde uit die ruimte geneem deur die ruimtesonde Explorer 6 In die 20ste eeu het grootskaalse natuur en omgewingsbewaring ook die lig gesien met die doel om die menslike verbruik van natuurlike hulpbronne te verminder en besoedeling tee te sit Aantekeninge WysigIn sterrekundige tekste word Aarde Son Sonnestelsel en Maan met hoofletters geskryf om hulle van aarde grond en algemene sonne sonnestelsels en mane natuurlike satelliete te onderskei Ander planete in die Sonnestelsel is of te warm of te koud om lopende water te onderhou Daar is egter bevestig dat lopende water in die verlede op Mars se oppervlak voorgekom het en moontlik steeds vandag voorkom Sien Malik Tariq 2007 03 02 Rover reveals Mars was once wet enough for life Space com via MSNBC Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2004 02 10 Besoek op 2007 08 28 Simulations Show Liquid Water Could Exist on Mars Daily Headlines University of Arkansas 2005 11 07 Besoek op 2007 08 08 Met die ingang van 2008 is waterdamp in die atmosfeer van slegs een ander planeet buite die Sonnestelsel bespeur maar die planeet is n gasreus Sien Tinetti G Julie 2007 Water vapour in the atmosphere of a transiting extrasolar planet Nature 448 169 171 doi 10 1038 nature06002 Hierdie as is n denkbeeldige lyn wat van die Noord na die Suidpool loop Die aantal sonnedae in n jaar is 1 minder as die aantal sterredae omdat die wentelende beweging van die Aarde om die Son n ekstra omwenteling van die planeet om sy eie as tot gevolg het Daar is ook ander teoriee wat die skepping van die Maan probeer verduidelik maar die impakteorie geniet voorkeur onder wetenskaplikes Volgens berekenings sou die Son nie genoeg hitte afgegee het om die oseane in n vloeibare toestand te hou nie Daar is egter bewyse dat die oseane nie bevrore was nie wat gelei het tot die swak jong son paradoks Let daarop dat die teoriee nie die vorming van die kontinente in hul huidige vorm d w s Afrika die Amerikas Eurasie ens behandel nie maar die spoed waarteen die eerste kontinente aangewas het Oor geologiese tydperke van miljoene jare het die Aardoppervlak homself voortdurend hervorm soos kontinente gevorm en uiteengeskeur het Die kontinente het oor die oppervlak beweeg en nou en dan gebots en saamgesmelt om n superkontinent te vorm Rodinia een van die eerste bekende superkontinente het ongeveer 750 miljoen jaar gelede uiteengeskeur Die resulterende kontinente het later weer byeengekom om Pannotia 600 540 miljoen jaar gelede en later Pangea te vorm Pangea het 180 miljoen jaar gelede uiteengeskeur Sien Murphy J B Nance R D 1965 How do supercontinents assemble American Scientist 92 324 33 doi 10 1511 2004 4 324 Besoek op 2007 03 05 AS1 onderhoud meer as een naam authors list link Let daarop dat mense nie uit huidige ape ontwikkel het nie maar dat ape en mense 50 miljoen jaar gelede n gemeenskaplike voorouer gehad het Die mens en groot ape orang oetangs gorillas en sjimpansees se gemeenskaplike voorouer het ongeveer 5 miljoen jaar gelede geleef Die Afrikaplaat sluit ook die Somaliplaat n tektoniese plaat wat besig is om te vorm deur die splitsing van die Afrikaplaat langs die Oos Afrikaanse SkeurVerwysings Wysig Standish E Myles Williams James C Orbital Ephemerides of the Sun Moon and Planets PDF International Astronomical Union Commission 4 Ephemerides Geargiveer vanaf die oorspronklike PDF op 2012 10 14 Besoek op 2010 04 03 See table 8 10 2 Calculation based upon 1 AU 149 597 870 700 3 m 2 0 2 1 IERS Working Groups 2003 General Definitions and Numerical Standards McCarthy Dennis D Petit Gerard IERS Technical Note No 32 U S Naval Observatory and Bureau International des Poids et Mesures Besoek op 2008 08 03 3 0 3 1 3 2 3 3 3 4 3 5 3 6 3 7 3 8 3 9 Williams David R 1 September 2004 Earth Fact Sheet in Engels NASA Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 April 2020 Besoek op 17 Maart 2007 Allen Clabon Walter Cox Arthur N 2000 Allen s Astrophysical Quantities Springer p 294 ISBN 0 387 98746 0 Besoek op 2011 03 13 UCS Satellite Database Nuclear Weapons amp Global Security in Engels Union of Concerned Scientists 31 Januarie 2011 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 Februarie 2014 Besoek op 12 Mei 2011 Selected Astronomical Constants 2011 The Astronomical Almanac Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2013 08 26 Besoek op 2011 02 25 Humerfelt Sigurd 26 Oktober 2010 How WGS 84 defines Earth Geargiveer vanaf die oorspronklike op 24 April 2011 Besoek op 2011 04 29 Cazenave Anny 1995 Geoid Topography and Distribution of Landforms In Ahrens Thomas J red Global earth physics a handbook of physical constants PDF Washington DC American Geophysical Union ISBN 0 87590 851 9 Geargiveer PDF vanaf die oorspronklike op 2006 10 16 Besoek op 2008 08 03 9 0 9 1 9 2 Pidwirny Michael 2006 Fundamentals of Physical Geography in Engels 2nd uitg PhysicalGeography net Geargiveer vanaf die oorspronklike op 3 April 2020 Besoek op 19 Maart 2007 10 0 10 1 Staff 24 Julie 2008 World The World Factbook Central Intelligence Agency Geargiveer vanaf die oorspronklike op 26 April 2020 Besoek op 5 Augustus 2008 Yoder Charles F 1995 T J Ahrens red Global Earth Physics A Handbook of Physical Constants Washington American Geophysical Union p 12 ISBN 0 87590 851 9 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2009 04 21 Besoek op 2007 03 17 Allen Clabon Walter Cox Arthur N 2000 Allen s Astrophysical Quantities Springer p 296 ISBN 0 387 98746 0 Besoek op 2010 08 17 Arthur N Cox red 2000 Allen s Astrophysical Quantities 4th uitg New York AIP Press p 244 ISBN 0 387 98746 0 Besoek op 2010 08 17 World Lowest Temperature WMO Weather and Climate Extremes Archive in Engels Arizona State University Geargiveer vanaf die oorspronklike op 19 Augustus 2016 Besoek op 7 Augustus 2010 Kinver Mark 10 Desember 2009 Global average temperature may hit record level in 2010 BBC Online in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 April 2020 Besoek op 22 April 2010 World Highest Temperature WMO Weather and Climate Extremes Archive in Engels Arizona State University Geargiveer vanaf die oorspronklike op 19 Augustus 2016 Besoek op 7 Augustus 2010 17 0 17 1 Dalrymple G B 1991 The Age of the Earth California Stanford University Press ISBN 0 8047 1569 6 18 0 18 1 Newman William L 9 Julie 2007 Age of the Earth in Engels Publications Services USGS Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 April 2020 Besoek op 20 September 2007 Harrison Roy M Ronald E Hester 2002 Causes and Environmental Implications of Increased UV B Radiation Royal Society of Chemistry ISBN 0 85404 265 2 20 0 20 1 Carrington Damian 21 Februarie 2000 Date set for desert Earth in Engels BBC News Geargiveer vanaf die oorspronklike op 4 Maart 2020 Besoek op 31 Maart 2007 Bowring S 1995 The Earth s early evolution Science 269 1535 doi 10 1126 science 7667634 PMID 7667634 Yin Qingzhu 2002 A short timescale for terrestrial planet formation from Hf W chronometry of meteorites Nature 418 6901 949 952 doi 10 1038 nature00995 Onbekende parameter coauthors geignoreer help Kleine Thorsten Palme Herbert Mezger Klaus Halliday Alex N 2005 11 24 Hf W Chronometry of Lunar Metals and the Age and Early Differentiation of the Moon Science 310 5754 1671 1674 doi 10 1126 science 1118842 PMID 16308422 AS1 onderhoud meer as een naam authors list link Canup R M Asphaug E Fall Meeting 2001 An impact origin of the Earth Moon system Abstract U51A 02 American Geophysical Union Besoek op 2007 03 10 R Canup and E Asphaug 2001 Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth s formation Nature 412 708 712 doi 10 1038 35089010 Morbidelli A Chambers J Lunine J I Petit J M Robert F Valsecchi G B Cyr K E 2000 Source regions and time scales for the delivery of water to Earth Meteoritics amp Planetary Science 35 6 1309 1320 Besoek op 2007 03 06 AS1 onderhoud meer as een naam authors list link Guinan E F Ribas I Our Changing Sun The Role of Solar Nuclear Evolution and Magnetic Activity on Earth s Atmosphere and Climate ASP Conference Proceedings The Evolving Sun and its Influence on Planetary Environments San Francisco Astronomical Society of the Pacific Besoek op 2009 07 27 Rogers John James William Santosh M 2004 Continents and Supercontinents Oxford University Press US p 48 ISBN 0 19 516589 6 Hurley P M 1969 Pre drift continental nuclei Science 164 3885 1229 1242 doi 10 1126 science 164 3885 1229 ISSN 0036 8075 PMID 17772560 Onbekende parameter month geignoreer help Onbekende parameter coauthors geignoreer help More than one of author en last specified help Armstrong R L 1968 A model for the evolution of strontium and lead isotopes in a dynamic earth Rev Geophys 6 175 199 doi 10 1029 RG006i002p00175 De Smet J 2000 Early formation and long term stability of continents resulting from decompression melting in a convecting mantle Tectonophysics 322 19 doi 10 1016 S0040 1951 00 00055 X Harrison T Blichert Toft J Muller W Albarede F Holden P Mojzsis S 2005 Heterogeneous Hadean hafnium evidence of continental crust at 4 4 to 4 5 ga Science 310 5756 1947 50 doi 10 1126 science 1117926 PMID 16293721 Onbekende parameter month geignoreer help AS1 onderhoud meer as een naam authors list link Hong D 2004 Continental crustal growth and the supercontinental cycle evidence from the Central Asian Orogenic Belt Journal of Asian Earth Sciences 23 799 doi 10 1016 S1367 9120 03 00134 2 Armstrong R L 1991 The persistent myth of crustal growth Australian Journal of Earth Sciences 38 613 630 doi 10 1080 08120099108727995 Purves William Kirkwood Sadava David Orians Gordon H Heller Craig 2001 Life the Science of Biology The Science of Biology Macmillan p 455 ISBN 0 7167 3873 2 AS1 onderhoud meer as een naam authors list link Doolittle W Ford 2000 Uprooting the tree of life Scientific American 282 6 90 95 doi 10 1038 nature03582 Onbekende parameter month geignoreer help Berkner L V Marshall L C 1965 On the Origin and Rise of Oxygen Concentration in the Earth s Atmosphere Journal of Atmospheric Sciences 22 3 225 261 doi 10 1175 1520 0469 1965 022 lt 0225 OTOARO gt 2 0 CO 2 Besoek op 2007 03 05 AS1 onderhoud meer as een naam authors list link Burton Kathleen 29 November 2002 Astrobiologists Find Evidence of Early Life on Land in Engels NASA Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 April 2020 Besoek op 5 Maart 2007 Kirschvink J L 1992 Late Proterozoic low latitude global glaciation the Snowball Earth The Proterozoic Biosphere A Multidisciplinary Study Cambridge University Press pp 51 52 ISBN 0 521 36615 1 Gould Stephan J 1994 The Evolution of Life on Earth Scientific American Besoek op 2007 03 05 Onbekende parameter month geignoreer help Staff Paleoclimatology The Study of Ancient Climates in Engels Page Paleontology Science Center Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Junie 2020 Besoek op 2 Maart 2007 42 0 42 1 42 2 Sackmann I J Boothroyd A I Kraemer K E 1993 Our Sun III Present and Future PDF Astrophysical Journal 418 457 468 Bibcode 1993ApJ 418 457S doi 10 1086 173407 Besoek op 2008 07 08 AS1 onderhoud meer as een naam authors list link Kasting J F 1988 Runaway and Moist Greenhouse Atmospheres and the Evolution of Earth and Venus Icarus 74 472 494 doi 10 1016 0019 1035 88 90116 9 Besoek op 2007 03 31 44 0 44 1 Ward and Brownlee 2002 45 0 45 1 Schroder K P 2008 Distant future of the Sun and Earth revisited Monthly Notices of the Royal Astronomical Society 386 155 doi 10 1111 j 1365 2966 2008 13022 x 0801 4031 Onbekende parameter coauthors geignoreer help Sien ook Palmer Jason 2008 02 22 Hope dims that Earth will survive Sun s death NewScientist com news service Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2008 03 17 Besoek op 2008 03 24 Stern David P 25 November 2001 Planetary Magnetism in Engels NASA Geargiveer vanaf die oorspronklike op 14 Oktober 2014 Besoek op 1 April 2007 Tackley Paul J 2000 06 16 Mantle Convection and Plate Tectonics Toward an Integrated Physical and Chemical Theory Science 288 5473 2002 2007 doi 10 1126 science 288 5473 2002 PMID 10856206 Milbert D G Smith D A Converting GPS Height into NAVD88 Elevation with the GEOID96 Geoid Height Model in Engels National Geodetic Survey NOAA Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 April 2020 Besoek op 7 Maart 2007 AS1 onderhoud meer as een naam authors list link Sandwell D T Smith W H F 7 Julie 2006 Exploring the Ocean Basins with Satellite Altimeter Data in Engels NOAA NGDC Geargiveer vanaf die oorspronklike op 24 Junie 2017 Besoek op 21 April 2007 AS1 onderhoud meer as een naam authors list link Senne Joseph H 2000 Did Edmund Hillary Climb the Wrong Mountain Professional Surveyor 20 5 16 21 Sharp David 2005 03 05 Chimborazo and the old kilogram The Lancet 365 9462 831 832 doi 10 1016 S0140 6736 05 71021 7 Brown Geoff C Mussett Alan E 1981 The Inaccessible Earth 2nd uitg Taylor amp Francis p 166 ISBN 0 04 550028 2 AS1 onderhoud meer as een naam authors list link Morgan J W Anders E 1980 Chemical composition of Earth Venus and Mercury Proceedings of the National Academy of Science 71 12 6973 6977 doi 10 1073 pnas 77 12 6973 PMID 16592930 Besoek op 2007 02 04 AS1 onderhoud meer as een naam authors list link 54 0 54 1 Vir die opbou van die Aarde kan ook verwys word na byvoorbeeld Fowler 1990 p 1 2 amp 105 Duff 1993 p 598 Stanley 1999 p 14 16 of hierdie teks van E C Robertson op die webwerf van die USGS Fowler 1990 p 4 Staff Layers of the Earth in Engels Volcano World Geargiveer vanaf die oorspronklike op 26 Augustus 2013 Besoek op 11 Maart 2007 Jessey David Weathering and Sedimentary Rocks Cal Poly Pomona Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2007 07 03 Besoek op 2007 03 20 Staff Minerals in Engels Museum of Natural History Oregon Geargiveer vanaf die oorspronklike op 13 Junie 2009 Besoek op 20 Maart 2007 Cox Ronadh 2003 Carbonate sediments Williams College Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2009 04 05 Besoek op 2007 04 21 60 0 60 1 Sverdrup H U Fleming Richard H 1942 01 01 The oceans their physics chemistry and general biology Scripps Institution of Oceanography Archives Besoek op 2008 06 13 Hierdie meting is deur die tuig Kaiko in Maart 1995 geneem en word as die akkuraatste meting beskou Sien 7 000 m Class Remotely Operated Vehicle KAIKO 7000 in Engels Japan Agency for Marine Earth Science and Technology JAMSTEC Geargiveer vanaf die oorspronklike op 10 April 2020 Besoek op 7 Junie 2008 Igor A Shiklomanov 1999 World Water Resources and their use Beginning of the 21st century Prepared in the Framework of IHP UNESCO State Hydrological Institute St Petersburg Besoek op 2006 08 10 Mullen Leslie 11 Junie 2002 Salt of the Early Earth in Engels NASA Astrobiology Magazine Geargiveer vanaf die oorspronklike op 21 Maart 2009 Besoek op 14 Maart 2007 Morris Ron M Oceanic Processes NASA Astrobiology Magazine Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2009 04 15 Besoek op 2007 03 14 Scott Michon 24 April 2006 Earth s Big heat Bucket in Engels NASA Earth Observatory Geargiveer vanaf die oorspronklike op 16 September 2008 Besoek op 14 Maart 2007 Sample Sharron 21 Junie 2005 Sea Surface Temperature in Engels NASA Geargiveer vanaf die oorspronklike op 8 April 2008 Besoek op 21 April 2007 Geerts B Linacre E November 1997 The height of the tropopause Resources in Atmospheric Sciences in Engels University of Wyoming Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 April 2020 Besoek op 10 Augustus 2006 Staff 8 Oktober 2003 Earth s Atmosphere in Engels NASA Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 April 2020 Besoek op 21 Maart 2007 Moran Joseph M 2005 Weather World Book Online Reference Center in Engels NASA World Book Inc Geargiveer vanaf die oorspronklike op 13 Desember 2010 Besoek op 17 Maart 2007 Various 21 Julie 1997 The Hydrologic Cycle in Engels University of Illinois Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 April 2020 Besoek op 24 Maart 2007 Staff Climate Zones UK Department for Environment Food and Rural Affairs Besoek op 2007 03 24 Staff 2004 Stratosphere and Weather Discovery of the Stratosphere Science Week Besoek op 2007 03 14 de Cordoba S Sanz Fernandez 21 Junie 2004 100 km Altitude Boundary for Astronautics in Engels Federation Aeronautique Internationale Geargiveer vanaf die oorspronklike op 17 April 2009 Besoek op 21 April 2007 Liu S C Donahue T M 1974 The Aeronomy of Hydrogen in the Atmosphere of the Earth Journal of Atmospheric Sciences 31 4 1118 1136 doi 10 1175 1520 0469 1974 031 lt 1118 TAOHIT gt 2 0 CO 2 Besoek op 2007 03 02 AS1 onderhoud meer as een naam authors list link David C Catling Kevin J Zahnle Christopher P McKay 2001 Biogenic Methane Hydrogen Escape and the Irreversible Oxidation of Early Earth Science 293 5531 839 843 doi 10 1126 science 1061976 PMID 11486082 AS1 onderhoud meer as een naam authors list link Abedon Stephen T 1997 03 31 History of Earth Ohio State University Besoek op 2007 03 19 Hunten D M 1976 Hydrogen loss from the terrestrial planets Annual review of earth and planetary sciences 4 265 292 doi 10 1146 annurev ea 04 050176 001405 Besoek op 2008 11 07 Onbekende parameter coauthors geignoreer help Fitzpatrick Richard 16 Februarie 2006 MHD dynamo theory in Engels NASA WMAP Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 April 2020 Besoek op 27 Februarie 2007 Campbell Wallace Hall 2003 Introduction to Geomagnetic Fields New York Cambridge University Press p 57 ISBN 0 521 82206 8 Stern David P 8 Julie 2005 Exploration of the Earth s Magnetosphere in Engels NASA Geargiveer vanaf die oorspronklike op 26 April 2020 Besoek op 21 Maart 2007 Espenak F Meeus J 2007 02 07 Secular acceleration of the Moon NASA Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2012 12 05 Besoek op 2007 04 20 AS1 onderhoud meer as een naam authors list link Poropudas Hannu K J 16 Desember 1991 Using Coral as a Clock in Engels Skeptic Tank Geargiveer vanaf die oorspronklike op 5 Oktober 2018 Besoek op 20 April 2007 Laskar J Robutel P Joutel F Gastineau M Correia A C M Levrard B 2004 A long term numerical solution for the insolation quantities of the Earth Astronomy and Astrophysics 428 261 285 doi 10 1051 0004 6361 20041335 Besoek op 2007 03 31 line feed character in author at position 69 help AS1 onderhoud meer as een naam authors list link Williams D M J F Kasting 1996 Habitable planets with high obliquities Lunar and Planetary Science 27 1437 1438 Besoek op 2007 03 31 AS1 onderhoud meer as een naam authors list link R Canup and E Asphaug 2001 Origin of the Moon in a giant impact near the end of the Earth s formation Nature 412 708 712 doi 10 1038 35089010 Staff September 2003 Astrobiology Roadmap NASA Lockheed Martin Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2012 03 11 Besoek op 2007 03 10 Dole Stephen H 1970 Habitable Planets for Man 2nd uitg American Elsevier Publishing Co ISBN 0 444 00092 5 Besoek op 2007 03 11 Ward P D Brownlee D 2000 01 14 Rare Earth Why Complex Life is Uncommon in the Universe 1st uitg New York Springer Verlag ISBN 0 387 98701 0 Hillebrand Helmut 2004 On the Generality of the Latitudinal Gradient American Naturalist 163 2 192 211 doi 10 1086 381004 Staff 24 November 2006 Mineral Genesis How do minerals form in Engels Non vertebrate Paleontology Laboratory Texas Memorial Museum Geargiveer vanaf die oorspronklike op 10 April 2014 Besoek op 1 April 2007 Staff 2 Februarie 2007 Evidence is now unequivocal that humans are causing global warming UN report in Engels United Nations Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2 April 2017 Besoek op 7 Maart 2007 United States Census Bureau 5 Junie 2016 World POP Clock Projection United States Census Bureau International Database in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 8 Oktober 2013 Besoek op 5 Junie 2016 Staff World Population Prospects The 2006 Revision in Engels United Nations Geargiveer vanaf die oorspronklike op 13 November 2018 Besoek op 7 Maart 2007 Staff 2007 Human Population Fundamentals of Growth Growth Population Reference Bureau Geargiveer vanaf die oorspronklike op 26 April 2013 Besoek op 31 Maart 2007 Peel M C Finlayson B L McMahon T A 2007 Updated world map of the Koppen Geiger climate classification Hydrology and Earth System Sciences Discussions 4 439 473 Besoek op 2007 03 31 AS1 onderhoud meer as een naam authors list link Staff 15 Augustus 2006 Canadian Forces Station CFS Alert in Engels Information Management Group Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 April 2020 Besoek op 31 Maart 2007 Vijfhonderdste mens naar de ruimte NU nl 12 Junie 2009 Cramb Auslan 28 Oktober 2007 Nasa s Discovery extends space station in Engels Telegraph Geargiveer vanaf die oorspronklike op 10 November 2014 Besoek op 23 Maart 2009 Stathopoulos Vic 8 Januarie 2009 Apollo Spacecraft in Engels Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 Oktober 2019 Besoek op 23 Maart 2009 Ross M R 2005 Who Believes What Clearing up Confusion over Intelligent Design and Young Earth Creationism PDF Journal of Geoscience Education 53 3 319 Besoek op 2008 04 28 Bronnelys WysigComins Neil F 2001 Discovering the Essential Universe Second uitg W H Freeman ISBN 0 7167 5804 0 Besoek op 2007 03 17 Munsell Kirk red 2006 10 19 Solar System Exploration Earth NASA Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2007 02 13 Besoek op 2007 03 17 Ward Peter D Brownlee Donald 2002 The Life and Death of Planet Earth How the New Science of Astrobiology Charts the Ultimate Fate of Our World Times Books Henry Holt and Company ISBN 0 8050 6781 7 Williams David R 2004 09 01 Earth Fact Sheet NASA Besoek op 2007 03 17 Yoder Charles F 1995 T J Ahrens red Global Earth Physics A Handbook of Physical Constants Washington American Geophysical Union ISBN 0 87590 851 9 Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2009 04 21 Besoek op 2007 03 17 Eksterne skakels WysigWikimedia Commons bevat media in verband met Aarde Sien aarde in Wiktionary die vrye woordeboek NASA se Earth Observatory Die Aarde Geargiveer 11 Mei 2013 op Wayback Machine by NASA se Solar System Exploration Ons unieke planeet aarde Geargiveer 11 Desember 2013 op Wayback Machine Die Sonnestelsel Son Aardplanete Mercurius Venus Aarde Mars Gasreuse Jupiter Saturnus Ysreuse Uranus Neptunus Planete Reuseplanete Dwergplanete Pluto Ceres Haumea Makemake ErisMane Aarde Mars Kleinplanete Jupiter Saturnus Uranus Neptunus Pluto Haumea Eris Ringe Jupiter Saturnus Uranus NeptunusKlein Sonnestelselliggame Kleinplanete Asteroides Naby aarde voorwerpe Sentoure Trans Neptunus voorwerpe Komete Gordels en wolke Asteroidegordel Kuipergordel Verstrooide skyf Hillswolk Oortwolk Die Aarde se posisie in die heelal Aarde Sonnestelsel Gould gordel Orion arm Melkweg Plaaslike Groep Virgo SS Laniakea SS HeelalOntsluit van https af wikipedia org w index php title Aarde amp oldid 2444510,